-
- انگیزه سازی استفاده از عمیق ترین علایق خود برای حرکت دادن وراهنمایی ما به سمت اهدافمان، تا به ما کمک کند درجهت تکامل تلاش کنیم و خیلی زود امید خود را از دست ندهیم.
-
- مدلی برای درک دیدگاه واحساسات دیگران وایجاد صمیمیت بیشتر با افراد گروه.
- مهارت در روابط اجتماعی که به درک و هماهنگی بیشتر با افراد گروه واجتماع کمک کرده و در رهبری، همکاری، مذاکره وحل اختلاف کاربرد دارد(گلمن،۱۹۹۸،ترجمه ابراهیمی وجوینده،۱۳۸۵).
خودکنترلی رفتاری و مؤلفه های آن
برنامه خود کنترلی روزنبام[۷۹](۱۹۸۰)، ارزیابی میزان سازگاری وکنترل فردبر احساسات وهیجانات مختلف وشدید یکی از راه های رسیدن به سلامت و بهداشت روانی است. یکی از روشهایی که می توان میزان سازگاری افراد را بررسی کرد برنامه خود کنترلی روزنبام است.این برنامه شامل آموزش کنترل پاسخهای هیجانی وفیزیولوژیکی، مهارتهای حل مسأله و توانایی به تأخیر انداختن خشنودی فوری و باورهای آنان در مورد خود کنترلی در مواجهه با مشکلات رفتاری است. از افراد خواسته می شود که به تجربیاتشان در زمان مواجهه با هیجان واحساسات شدید و نگران کننده فکر کنند وبگویند در مواقع رو به رویی با این تجربیات چه میکنند تا شیوه های منحصر به فرد وشخصی سازگاری با این مسایل را مورد بررسی قرار دهند ویکی از اهداف آموزشی افزایش توانایی تشخیص نوع هیجانات و سازگاری باآنهاست(لام و ونگ[۸۰]، ۱۹۹۷، به نقل از قاسمی،۱۳۸۴).
گلین، توماس وشی[۸۱](۱۹۷۳)،پنج مؤلفه اصلی واساسی خودکنترلی رفتاری را شناسایی
کردهاند. این اجزا شامل الف) خودارزیابی ب) خود نظارتی ج)خود تقویتی د)خودهدایتی ه)خود الگوسازی میباشد. خود ارزیابی اشاره دارد به اینکه افراد به طور نظامدار رفتارشان را مورد بررسی قرار میدهند وتعیین میکنند که آیا رفتار خاص یا طبقه ای از رفتارها انجام شده است یا خیر. مطمئناٌ همه ی ما رفتارهایمان را به طور معمول مورد ارزیابی قرار میدهیم. هرزمان که شما کاری را انجام
می دهید، به خودتان می گویید که عملکردتان مناسب بوده است یا خیر. اکثر کودکان خودشان را بر اساس “استانداردهای خود ارزشیابی “که از نظر دیگران قابل توجه هستند واز محیطشان کسب کردهاند، مورد ارزیابی قرار میدهند(بندورا،۱۹۷۷).
خودنظارتی: خودنظارتی به روشی اطلاق می شود که در آن افراد به طور نظامدار عملکردشان را در مورد رفتارهای خاص، اینکه چگونه وبه چه میزان در فعالیتها درگیر شوند، نظارت نموده وهمه را ثبت میکنند. مشخص شده است که عمل نظارت بر رفتار خود، بیشتر بر روی رفتاری که نظارت می شود تأثیرمی گذارد. برای مثال اگر یک دانش آموز رفتاری را به طور جدی در کلاس تقویت می شود نظارت کند،آن رفتار افزایش خواهد یافت(کراتوچویل وپیراسل[۸۲]،۱۹۷۹).
خود تقویتی: شیوه خود تقویتی مستلزم آموزش به دانش آموزان است تاخودشان را به خاطر رفتارهای کلاسی مناسب تقویت نموده یا پاداش دهند(ورکمن وکانز[۸۳]،۱۹۹۵، ترجمه ی محمد اسماعیل،۱۳۸۳).
خودهدایتی: در این شیوه به کودکان آموزش داده می شود تا به منظور هدایت رفتار خود در پاسخ به موقعیتهای مختلفی که به وجود میآیند از خودکلامی سازی های فردی(مثل صحبت کردن باخود)استفاده کنند(ورکمن و کانز،۱۹۹۵، ترجمه ی محمد اسماعیل، ۱۳۸۳).
خود الگو سازی : در این روش کودک خودش را در حال انجام رفتار مسلط یا مناسب تصور میکند و در سطح سیستم عصبی مرکزی احتمالاٌ هیچ تفاوتی بین خودش والگویی که رفتار را نشان میدهد ، نمی بیند(ورکمن وکانز،۱۹۹۵،ترجمه ی محمد اسماعیل،۱۳۸۳).
فوایدکنترل وتنظیم هیجانات:
-
- کنترل سطوح برانگیختگی برای به حداکثر رساندن عملکرد: توانایی تنظیم هیجانات به شما اجازه میدهد که سطوح برانگیختگی خود را کنترل کرده، چون بهترین عملکرد زمانی است که سطح برانگیختگی فرد در حد متوسط باشد.
-
- پشتکار داشتن به رغم دلسردی و وسوسه:
-
- جلوگیری از واکنش مخرب در مقابل تحریک: کنترل هیجان باعث می شود بلافاصله واکنش نشان داده نشود(حیدری،۱۳۸۸).
- عملکرد صحیح به رغم فشارهای وارده : تنظیم خوب هیجان باعث می شود که بتوان کاری را که به نظر دیگران ناپسند است، آسانتر وصحیح تر انجام داد. ناتوانی در تنظیم هیجان حاصل از مخالفت های اجتماعی وترس از اینگونه مخالفت ها گاهی آنقدر شدید است که بر تلاشهای فرد برای انجام عمل صحیح چیره می شود(آقایوسفی و همکاران،۱۳۸۸).
پژوهشهای انجام شده :
بر اساس یافته های اخیر روان شناسان و متخصصین علوم رفتاری دانشگاه واشنگتن، کودکانی که رفتارهای خشونت آمیز را یاد می گیرند میتوانند آن ها را فراموش هم بکنند. محققان این پژوهش را بر روی ۷۹۰ دانش آموز سال دوم و سوم دبستان انجام دادهاند. نیمی از کودکان در کلاس های کنترل خشم که به مدت ۳۰ روز و هر روز به مدت ۳۵ دقیقه تشکیل می شد،شرکت کرده بودند. آن ها در این کلاس ها، روش همدردی، حل مشکل و مهار خشم را آموزش می دیدند. بقیه کودکان این دوره را نگذرانده بودند. پژوهشگران بعد از ۶ ماه، تجارب شرکت کنندگان را مورد ارزیابی و سنجش قرار دادند. آن ها رفتار های خشونت آمیز مثل زدن و هل دادن و دریافتند که به نحو چشمگیری کاهش یافته و البته رفتار های جامعه پسندانه مثل همدردی، عذر خواهی از دیگران در صورت ارتکاب اشتباه، تشویق دیگران به رفتارهای مناسب اجتماعی افزایش یافته است. این نتایج نشان میدهد که به وسیله آموزش می توان تأثیر مثبتی بر رفتار های کودک گذاشت(سلحشور، ماندانا.۱۳۷۸).
بیشتر تحقیقات انجام شده در زمینه خودکنترلی در مورد کنترل خشم ویا نگرانی صورت گرفته است. دولف زیلمن(۱۹۹۳)، روانشناس دانشگاه آیالاما که طی آزمایشهای دنباله دار دقیق، برای خشم وکالبدشکافی آن به کار برده است. او بیان میکند افرادی که در زمینه خشم توانایی خودکنترلی را ندارند، در زمان خشم اهل بخشش وچشم پوشی نیستند وهیچ دلیل ومنطقی را نمی پذیرند. اندیشه آنان اطراف انتقام وتلافی دور می زند، وپیامدهای اجتماعی عمل خود را در نظر نمی گیرند. زیلمن میگوید این سطح برانگیختگی شدید، توهمی از قدرت وآسیب ناپذیری در فرد به وجود می آورد، که میتواند تهاجم را در فرد تحریک و تسهیل کند. زیرا شخص خشمگین از هدایت شناختی بی بهره است وبه ابتدایی ترین واکنشها رو می آورد. همچنان که امواج لیمبیک افزایش مییابد، خامترین درهای وحشیگری، عمل فرد را هدایت میکند(گلمن،۱۹۹۵، ترجمۀ پارسا،۱۳۸۰).
