فولکز و لیورنش^[۴] در سال ۱۹۸۲ تحت عنوان مدیریت منابع انسانی به عبارت­ها و اصطلاحات مختلف در منابع علمی استناد ‌می‌کنند و نشان می­ دهند که این مفاهیم به صورت مترادف استفاده می­شوند و هیچ تفاوت عمده­ای در معنای آن دو وجود ندارد. هم­چنین در معانی ظاهری این دو مفهوم که در بخش قبلی بیان شد، گرایشی به ارتباط آگاهانه کارکرد مدیریت پرسنلی با نقش صفی در مواردی از مسئولیت­های مشترکشان با مدیریت منابع انسانی وجود دارد. تا اواسط دهه ۱۹۸۰، عبارت مدیریت پرسنلی، کمتر متداول بود. کلات، موردیگ و شوستر^[۵] (۱۹۸۵) در متنی با عنوان مدیریت منابع انسانی، مفهومشان را برای تحت پوشش قرار دادن کلیه فعالیت­های مدیران صف و نیز مدیران پرسنلی تعریف ‌می‌کنند. فیشر، شونفلت و شاو^[۶] (۱۹۹۰) در متنی با عنوان مدیریت منابع انسانی، همان نظرها را تکرار کردند. مدیران منابع انسانی با مدیران صف دارای مشارکتی ارزشمند هستند که با تلاش­ های ترکیبی­شان، به تحقق اهداف سازمانی کمک ‌می‌کنند؛ اگرچه در بررسی چنین متونی در می­یابیم که آن ها دارای یک فصل درباره مدیریت استراتژیک منابع انسانی هستند که در آن از یک مدل برنامه­ ریزی عقلایی برای تدوین و اجرا استفاده ‌می‌کنند. اما این متون درباره اقدامات منابع انسانی، موضوعات استراتژیک و استراتژی­ های سازمان­ های بزرگ بحث ‌می‌کنند (ابطحی و همکاران، ۱۳۸۶: ۴۷).

سیر تحول مدیریت منابع انسانی و اهمیت و نقش آن در سازمان

در گذشته به منابع انسانی به عنوان وظیفه ­ای ستادی نگریسته می­شد و اهمیت کمتری از فعالیت­های صفی (مثل تولید و امور مالی) داشت، ولی امروزه به منابع انسانی به مثابه قلب تپنده و عامل اصلی جهت کسب مزیت رقابتی پایدار و موفقیت سازمان نگریسته می­ شود.

شکل ۱-۲: رابطه مدیریت راهبردی و مدیریت منابع انسانی (رویکرد کلاسیک): نگرش قرن نوزدهم (آرمسترانگ، ۱۳۸۱: ۲۶)

شکل ۲-۲: رابطه مدیریت راهبردی و مدیریت منابع انسانی (رویکرد سیستمی): نگرش قرن بیستم ( آرمسترانگ، ۱۳۸۱: ۲۷).

هدف‌های مدیریت منابع انسانی

هدف کلی مدیریت منابع انسانی، این است که اطمینان حاصل شود، سازمان از طریق مردم، قادر به کسب موفقیت است (Armmstrong,2006:6). هدف‌ها معیارهایی هستندکه فعالیت‌ها نسبت به آن‌ ها ارزیابی می‌شوند. هدف‌ها باید چالش‌های ارائه شده توسط جامعه، سازمان، فعالیت منابع انسانی و مردمی را که تحت تأثیر آن قرار می‌گیرند شناسایی و متعادل سازد. این چالش‌ها در چهار هدف که برای مدیریت منابع انسانی معمول هستند، مشخص می‌شوند (جزنی، ۱۳۸۸: ۲۸).

– هدف‌های اجتماعی: عبارت است از داشتن مسئولیت اخلاقی و اجتماعی در برابر نیازها و چالش‌های جامعه تا آثار منفی چنین نیازهایی را به حداقل برساند.

– هدف‌های سازمانی: عبارت است از درک این نکته که مدیریت منابع انسانی به منظور تشریک مساعی در اثربخشی سازمانی به وجود می‌آید.

– هدف‌های عملیاتی: عبارت است از حفظ و نگهداری مشارکت واحد مدیریت منابع انسانی در سطحی که متناسب با نیازهای سازمان باشد.

– هدف‌های فردی: عبارت است از کمک به کارکنان در دستیابی به هدف‌های شخصی خود تا آن‌جا که این هدف‌ها مشارکت آن‌ ها را نسبت به سازمان تشدید کند.

مدیریت منابع انسانی رویکردی جامع به مدیریت استراتژیک منابع کلیدی سازمان یعنی منابع انسانی است. مدیریت منابع انسانی نه تنها رویکردی از روی سودآوری به مدیریت کارکنان است بلکه رویکردی ویژه به روابط کارکنان با تأکید بر تعهد و دو طرفه بودن ارتباط دارد (آرمسترانگ، ۱۹۹۳: ۳۷). هدف مدیریت منابع انسانی عبارت است از تضمین موفقیت سازمان با یاری کارکنان آن علاوه بر این، مدیریت منابع انسانی به طور خاص، سازمان را در دستیابی به موارد ذیل یاری می­رساند:

• • جذب کارکنان ماهر و با انگیزه جذب کند؛

• • طراحی سیستم­های کاری با عملکرد بالا؛

• تضمین ارزش نهادن به کارکنان (آرمسترانگ، ۱۳۸۱).

شرایط لازم اثربخش­بودن برنامه­ ریزی منابع انسانی عبارتنداز:

• • در دسترس قرار دادن افراد مناسب و ماهر برای برآوردن تقاضاهای کاری سازمان؛

• • ایجاد ساختار سازمانی مناسب برای توسعه مسیر شغلی و کمک به عملیات کاری اثربخش و کارا؛

• • وجود شرح شغلی برای افراد جهت تأمین شغل­ها، مسئولیت ­ها و درجه استقلال مناسب؛

• • مدیریت ترک خدمت افراد در بودجه­بندی منابع انسانی؛

• مربوط بودن داده ­های آماری با واقعیت و اطلاع­رسانی به مدیران جهت تصمیم ­گیری ‌در مورد منابع انسانی (Gibbs, 2000).

مدیریت راهبردی منابع انسانی

منابع انسانی به عنوان کلیدی­ترین منابع سازمانی، به­ طور کارآمد و اثربخش به کار گرفته خواهد شد که با نگرش استراتژیک مدیریت شود. همان­طور که مینتزبرگ (۱۹۹۲) تأکید دارد استراتژی منابع انسانی لزوماًً حاصل تفکر نیست، بلکه الگوی رفتاری سازمان در رابطه با مدیریت منابع انسانی خود معرف استراتژی منابع انسانی است. رویکرد استراتژیک در مدیریت منابع انسانی به مفهوم به­ کارگیری فنون و روش­هایی نوین است که سازمان بتواند با اتکاء به آن ها در برابر محیط ناپایدار واکنش مناسب نشان داده و منابع انسانی را در جهت کسب مزیت رقابتی بسیج کند (بامبرگر و مشولم، ۱۳۸۱). از دیدگاه رایت و مک ماهان (۱۹۹۲) دو بعد مهم می ­توانند روش استراتژیک در مدیریت منابع انسانی را، از روش­های سنتی مدیریت متمایز کند. “اولین قدم، مستلزم این است که روش­های مدیریت منابع انسانی با فرایند استراتژیک سازمانی مرتبط شوند”. یعنی ابتدا باید مسائل منابع انسانی را بخشی از دستورالعمل استراتژی سازمان تلقی کرد. دوم، باید در روش­های مختلف منابع انسانی به نوعی هم­افزایی (یا دست کم، به درجه­ای از سازگاری) دست یافت و مطمئن شد که این روش­ها با نیازهای سازمان هم­خوانی دارند. از این لحاظ بررسی مدیریت استراتژیک منابع انسانی و تاثیر آن بر عملکرد شرکت­ها و سازمان­ها ضروری به نظر می­رسد (بامبرگر و مشولم، ۱۳۸۱).

شرایط زمانی، مکانی و جهانی و دگرگونی­های پی­در­پی محیط موجب شده است تا نظام مدیریت منابع انسانی پدیده­ای زنده و پویا و در حال یادگیری، به شمار بیاید. از آنجا که منابع انسانی ­مهم­ترین سرمایه استراتژیک در هر سازمان است، از این­رو، اعمال مدیریت استراتژیک برای این منبع استراتژیک نه تنها قابل توجیه است؛ بلکه امری بایسته است (میرسپاسی، ۱۳۸۵). تئو و همکاران (۲۰۰۸) در بررسی مدیریت راهبردی منابع انسانی در کاربران دانش نشان دادند که مدیریت راهبردی منابع انسانی با سیستم­های مدیریت دانش، سیستم­های مدیریت و ارزیابی رابطه معناداری داشته اند.

جامعه آماری پژوهش عبارت است از مجموعه ای از افراد یا اشیا که دارای ویژگی های همگون و قابل اندازه گیری می‌باشند.

نمونه پژوهش عبارت است از یک گروه منتخب از جامعه پژوهش که باید دارای خصوصیات و صفات جامعه پژوهش باشد تا بتوان پژوهش را به آن تعمیم داد.

جامعه آماری تحقیق حاضر را کلیه شرکت­های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران تشکیل می‌دهند. برای تعیین نمونه مورد مطالعه، شرکت­هایی از جامعه آماری یاد شده، انتخاب می‌شوند که:

• • پایان سال مالی آنها۲۹ اسفند ماه باشد،

• • از سال۱۳۸۶ تا ۱۳۹۰ ، در بورس حضور داشته باشند،

• • شرکت بین سال های ۱۳۸۶ تا ۱۳۹۰ ، تغییر سال مالی نداشته باشد،

• • شرکت نباید در گروه واسطه گری مالی باشد(بانک ها ،نهاد ها،سرمایه گزاری ها و..)

• اطلاعات مورد نیاز شرکت، در دسترس باشد.

با توجه به معیارهای انتخاب شده برای انتخاب نمونه تحقیق از کل شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران که حدودا ۴۵۰ شرکت می‌باشد تعداد ۱۱۲ شرکت که تمام ویژگی های فوق را در طی دوره تحقیق یعنی بین سال‌های ۱۳۸۶ الی ۱۳۹۰ دارا بودند انتخاب شده است.

• 1. قلمرو تحقیق

از نظر قلمرو تحقیق، قلمرو موضوعی، زمانی و مکانی این تحقیق به شرح زیر می‌باشد:

• • قلمرو موضوعی: بررسی تاثیر اندازه شرکت و کیفیت حاکمیت شرکتی بر افشای مطلوب.

• • قلمرو زمانی: از نظر زمانی دوره زمانی سال‌های ۱۳۸۶ لغایت ۱۳۹۰ در نظر گرفته می شود.

• قلمرو مکانی: شرکت­های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران مد نظر است.

  1. روش گردآوری داده ها و اطلاعات

در این تحقیق برای گردآوری اطلاعات از هر دوروش کتابخانه ای و می‌دانی استفاده شده است. ابتدا با مراجعه به کتابخانه و با مطالعه کتب و مقالات مختلف و سایت های علمی پایان نامه های کارشناسی ارشد و رساله دکترا درباره اهداف و مباحث تئوریک این تحقیق پرداخته شده است(کتابخانه ای ) سپس داده های آماری این تحقیق که اطلاعات مربوط به شرکت ها می‌باشد که از طریق اطلاعات منتشر شده توسط سازمان بورس اوراق بهاددار تهران و با بهره گرفتن از نرم افزار های موجود در این زمینه جمع‌ آوری شده است(می‌دانی ).

برای استخراج اطلاعات صورت های مالی شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران از سایت بورس اوراق بهادار و بانک های اطلاعاتی بورس، مجلات و گزارش های بورس، نرم افزار های تدبیر پرداز(که شامل صورت‌های مالی کلیه شرکت­های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران است )، صحرا، دناسهم و ره آورد نوین ۳ استفاده شد.

• 1. تعریف عملیاتی مفاهیم و واژه های کلیدی تحقیق

افشا: اصطلاح افشا در گسترده ترین مفهوم به معنای ارائه اطلاعات است. در حسابداری، از این اصطلاح به نحو محدودتری استفاده می شود و صرفا به معنای ارائه اطلاعات مالی مربوط به یک شرکت در گزارش‌های مالی و یا گزارش‌های سالانه می‌باشد. در برخی موارد، مفهوم افشا باز هم محدودتر و به معنای ارائه اطلاعاتی که در صورت‌های مالی منظور نشده است تلقی می شود(شباهنگ، ۱۳۸۳).

افشای اجباری: افشا در صورتی که به واسطه یک منبع مقرراتی و وضع کننده قوانین الزامی شده باشد افشا اجباری گفته می­ شود (اسو اسنا، ۱۹۹۸)^[۵].

افشای اختیاری: در صورتی که افشای اطلاعات تحت تاثیر قوانین خاصی نباشد و توسط شرکت به صورت اختیاری انجام شود افشای داوطلبانه تلقی می­ شود (اسو اسنا، ۱۹۹۸).

اندازه شرکت: اندازه شرکت نشان دهنده حجم و گستردگی فعالیت­های یک شرکت است. جهت تعیین اندازه شرکت از معیارهای متفاوتی همچون لگاریتم طبیعی ارزش دفتری کل دارایی­ های شرکت، لگاریتم طبیعی ارزش دفتری دارایی ثابت ناخالص، تعداد کارکنان، حجم فروش شرکت و لگاریتم طبیعی فروش سالانه شرکت مورد استفاده قرار می‌گیرد(حلمی حمامی، ۲۰۰۹).

حاکمیت شرکتی: حاکمیت شرکتی فرایند نظارت و کنترل برای تضمین عملکرد مدیر شرکت مطابق با منابع سهام‌داران می‌باشد (پارکینسون^[۶] ، ۱۹۹۴).

۱-۱۲ ساختار کلی تحقیق

فصل اول: کلیات تحقیق شامل تعریف مسئله و بیان سؤال اصلی تحقیق، اهمیت و ضرورت تحقیق، فرضیه‌ها، اهداف تحقیق، روش تحقیق، تعریف مفاهیم و واژگان اختصاصی ارائه شده است.

فصل دوم: ضمن بیان مقدمه دربخش اول مروری بر ادبیات حاکمیت شرکتی و افشای اطلاعات بیان شده است و در بخش دوم خلاصه­ای از تحقیقات انجام شده در داخل و خارج ایران در این زمینه ارائه می‌گردد.

فصل سوم: ابتدا روش تحقیق به کار گرفته شده در پژوهش حاضر، اهداف تحقیق، جامعه آماری، نمونه آماری، فرضیات تحقیق و متغیرهای تحقق مورد مطالعه معرفی شده است. در نهایت روش گردآوری اطلاعات و روش آماری به کار گرفته شده جهت تجزیه و تحلیل اطلاعات به طور کامل تشریح می شود.

فصل چهارم: به چگونگی طبقه بندی اطلاعات و تجزیه و تحلیل آن ها از طریق به کارگیری روش­ها و مدل های آماری مورد استفاده اشاره می شود و در نهایت نتایج آزمون فرضیات ارائه می‌گردد.

فصل پنجم: خلاصه ای از تحقیق ارائه می شود و سپس نتیجه گیری و طبقه بنـــدی نتـــایج حاصله بیان می‌گردد. در پایان پیشنهادها، محدودیت ها و توصیه هایی برای تحقیقات آتی ارائه می‌گردد. فهرست منابع و مأخذ نیز، در بخش آخر گزارش ارائه خواهد شد.

فصل دوم

مبانی نظری و پیشینه تحقیق

۲-۱- مقدمه

خلاقیت^[۱۰] به عنوان یکی از فراگیرترین فعالیت‌های انسان به شمار می‌رود و تا قبل از دهه ۶۰ به ندرت آن را به عنوان یک موضوع پژوهشی عمده در نظر می­گرفتند تا اینکه بین سال­های دهه ۶۰ تا ۷۰ مورد توجه قرار گرفته و مجدداً مورد بی‌مهری واقع شد. (شمس اسفندآباد، ۱۳۸۹)

خلاقیت و نوآوری لازمه و پیش درآمد توسعه و پیشرفت و تعالی یک سازمـان و جامعه است و آگاهی از فنون و تکنیک‌های آن ضرورتی اجتناب ناپذیر برای مدیران، دانشجویان، پژوهشگران و علاقه‌‌مندان ‌به این رشته است.

امروزه ثبات در محیط کار، جای خود را به بی ثباتی و عدم اطمینان داده است. مؤسسات و سازمان‌های تولیدی و خدماتی و بانک‌ها باید این امر مهم را تشخیص داده و به طور مداوم، کالاها و خدمات جدید را ارائه دهند، یا در جهت بهبود آن بکوشند. خلاقیت و نوآوری با توجه به ماهیتش بر ناشناخته ها دلالت دارد و با خود ریسک را به همراه می‌آورد.

۲-۳- تعاریف خلاقیت

در حوزه علوم انسانی که موضوع آن انسان است واژه ها پیچیده و مبهم و شاید بتوان گفت به سختی تعریف پذیر می‌باشند و صاحب نظران نظرات و تعاریف مختلفی ‌در مورد یک واژه بیان می‌کنند. که خلاقیت یکی از این واژه های پیچیده، مبهم و چند بعدی است. (استرنبرگ^[۱۱] ،۱۹۹۴) کلمه خلاقیت معنی و مفهوم بسیار گسترده و گیج کننده دارد. (دبونو^[۱۲]، ۱۹۹۲)

برخی از تعریف‌ها ناظر به بُعد فرایندی آن می‌باشد و برخی دیگر خلاقیت را بر اساس نتیجه و خروجی مورد توصیف قرار داده‌اند و در نظریات معاصر تعریف‌های جدیدی برای خلاقیت ارائه شده است.

لوتانز^[۱۳] (۱۹۹۲): استاد رفتار سازمانی، خلاقیت را به وجود آوردن تلفیقی از اندیشه‌ها و رهیافتهای افراد و یا گروه ها در یک روش جدید، تعریف ‌کرده‌است. بارزمن خلاقیت را فرایند شناختی از به وجود آمدن یک ایده، مفهوم، کالا یا کشفی بدیع می‌داند. (شهرآرای- مدنی پور، ۱۳۷۵: ۳۹)

خلاقیت عبارت است از به کارگیری توانایی‌های ذهنی برای ایجاد یک فکر یا مفهوم جدید. (رضائیان،۷۳ ۱۳)

خلاقیت اشاره به قدرت ایجاد اندیشه‌های نو دارد و نوآوری به معنای کاربردی ساختن آن افکار نو و تازه است. (آقایی، ۲۶:۱۳۷۷)

هارینگتون^[۱۴] معتقد است: خلاقیت محصول فرد واحدی، در یک زمان واحد، در جای خاص نیست. بلکه عبارت از یک زیست بوم (اکوسیستم) است. همان گونه که در اکوسیستم زیست-شناسی، موجودات زنده با یکدیگر و با اکوسیستم‌شان مرتبطند، در اکو سیستم خلاق نیز همه اعضاء و همه جنبه‌های محیطی در حال تعامل می‌باشند.

از نظر مدنیک^[۱۵] خلاقیت عبارت است از: شکل دادن به عناصر متداعی به صورت ترکیبات تازه که با الزامات خاصی مطابق است یا به شکلی مفید است. هرچه عناصر ترکیب جدید غیر مشابه‌تر باشند، فرایند حل کردن خلاق‌تر خواهد بود. (حسینی،۱۳۸۱: ۲۹)

خلاقیت را به عنوان یک نتیجه نیز توصیف کرده ­اند. افراد برای ایجاد یک نتیجه خلاق، نیاز دارند تا در ابتدا فرایند درستی را به کار ببرند تا به آن ها کمک کند که استعدادشان را بیشتر خلاق کنند. به عنوان مثال آن ها ممکن است امور ناشناخته را بررسی کنند تا برای مشکل موجود یک راه حل بهتر یا منحصر به فرد را بیابند، یا روش‌های جدید انجام کار را جستجو می‌کنند. (کریستین ای . شالی^[۱۶]، ۲۰۰۸ :۴)

گیزلین^[۱۷] معتقد است: خلاقیت ارائه کیفیت‌های تازه‌ای از مفاهیم و معانی است. (حسینی،۱۳۸۱ :۲۹)

تیلور^[۱۸] نیز خلاقیت را شکل دادن تجربه ها در سازمان‌بندی‌های تازه می‌داند.(منبع پیشین)

با توجه به اینکه بسیاری از چیزها نو و تازه هستند اما خلاقانه نیستند، پس تازگی نمی‌تواند به تنهائی مفهوم خلاقیت را توصیف کند. از این نظر محققان ‌به این نتیجه رسیده‌اند که عناصر دیگری را در تعریف خلاقیت دخالت دهند. در نتیجه نظریه های معاصر علاوه بر تازگی، متناسب بودن با ارزش‌ها را نیز مد نظر قرار داده‌اند. (شمس اسفندآباد، ۱۳۸۹ :۴۹و۲۹)

استین^[۱۹] می‌گوید: خلاقیت فرایندی است که نتیجه آن یک کار تازه‌ای باشد که توسط گروهی در یک زمان به عنوان چیزی مفید و رضایت بخش مقبول واقع شود. (حسینی،۱۳۸۱: ۳۰)

آمابیل^[۲۰] علاوه بر قیود تازگی و ارزشمندی قید جدیدی به تعریف خلاقیت اضافه نموده و بیان می‌دارد که تفکر خلاق باید از طریق اکتشاف رخ دهد نه از طریق الگوریتم. (حسینی،۱۳۸۱: ۳۰)

خلاقیت میلی ذاتی است که در وجود انسان به ودیعه نهاده شده و انسان مظهر خلاقیت الهی است. (مطهری، ۱۳۷۲ :۲۴۹)

رمز بقای جوامع انسانی را باید در خلاقیت آن ها جست‏وجو کرد. زیرا جوامعی قادر به پیوستن به آینده هستند که خلاق ببینند، خلاق بیندیشند و از تن سپردن به‏ خلاقیت‏ها نهراسند. در دنیای آینده، تعالی انسان‏ها و جوامع با خلاقیت آنان گره‏ خورده است و در عصر انفجار اطلاعات، آینده در دست کسانی است که وامدار خلاقیت باشند.

۲-۳-۱- تعریف خلاقیت از دیدگاه سازمانی

خلاقیت یعنی ارائه فکر و طرح نوین برای بهبود و ارتقای کمیت یا کیفیت فعالیت‌های سازمان. (حقایق،۱۳۸۰). افزایش خلاقیت در سازمان‌ها می‌تواند به افزایش بهره وری، افزایش تولیدات یا خدمات، کاهش هزینه ها، جلوگیری از اتلاف منابع، افزایش رقابت، افزایش کارایی، ایجاد انگیزش و رضایت شغلی در کارکنان منجر شود.

۲-۴- مفهوم و جایگاه خلاقیت و نوآوری

تحقیق ‌در مورد خلاقیت و عناصر تشکیل دهنده آن، بیش از یک قرن پیش توسط دانشمندان علوم اجتماعی شروع شد، ولی انگیزه اساسی برای پژوهش بیشتر در سال ۱۹۵۰ توسط گیلفورد ایجاد گردید. گیلفورد^[۲۱] خلاقیت را با تفکر واگرا (دست یافتن به رهیافتهای جدید برای حل مسائل) در مقابل تفکر همگرا (دست یافتن به پاسخ صحیح) مترادف می‌دانست. افرادی که تفکر واگرا دارند در فکر و عمل خود با دیگران تفاوت دارند و از عرف و عادت دور شده روش های خلاق و جدید را به کار می‌برند. برعکس کسانی که از این خصوصیت برخوردار نیستند تفکر همگرا دارند و در فکر و عمل خود از عرف و عادت پیروی می‌کنند. پس تفکر واگرا یعنی دور شدن از یک نقطه مشترک که همان رسم و سنت و عرف اجتماع است و تفکر همگرا یعنی نزدیک شدن به آن نقطه. (شهرآرای – مدنی پور، ۱۳۷۵: ۳۹)

هالت^[۲۲] (۱۹۹۸): اصطلاح نوآوری را در یک مفهوم وسیع به عنوان فرآیندی برای استفاده از دانش یا اطلاعات مربوط به منظور ایجاد یا معرفی چیزهای تازه و مفید به کاربرد، وارکینگ^[۲۳] نیز توضیح می‌دهد که: نوآوری هر چیز تجدید نظر شده است که طراحی و به حقیقت درآمده باشد و موقعیت سازمان را در مقابل رقبا مستحکم کند و نیز یک برتری رقابتی بلندمدت را میسر سازد. به عبارتی نوآوری خلق چیز جدیدی است که یک هدف معین را دنبال و به اجرا رساند.

برای بهره‌مند شدن از خلاقیت منجر به نوآوری و دست یافتن به شکوفایی که همانا تحقق هدف‌های ترسیم شده سازمانی است. صاحب نظران راهکارهای متعددی را مطرح ساخته اند که برخی از مهم‌ترین آن راهکارها عبارتند از:

۱- ایجاد فضای خلاق؛ فضای محرک خلاقیت به معنی این است که مدیریت باید همیشه آمـاده شـنیدن ایده های جدید از هر کس در سازمان باشد.

میزان بارداری نوجوانان در آمریکا در طی چند سال اخیر کاهش یافته است. امروزه میزان بارداری نوجوانان تقریبا ۷۵% برای دختران بین سنین ۱۵-۱۹ سال می‌باشد که نسبت به سال ۱۹۹۰ ، ۳۶% پائین تر می‌باشد. با وجود این، این نسبت در همه کشورهای توسعه یافته دیگر(مانند کانادا ، ژاپن و آلمان) در پایین ترین میزان خود قرار دارد(برگ و رأس^[۲۴]،۲۰۱۱).

علت رشد شاید این باشدکه هنوز جهان وکشورهای در حال توسعه ‌به این نتیجه نرسیده اندکه باید انرژی بی پایان و جاه طلبی جوانان را درک نمایند. و به خلق فرصت‌های واقعی برای جوانان بپردازد (امینی پور و فروغ عامری، ۱۳۸۶). برطبق آمارهای مرکز کنترل پیشگیری بیماری‌ها شیوع رفتارهایی که سلامتی را به خطر می اندازند در جامعه جوانان و سالمندان رو تزاید است. مصرف سیگار، مصرف تنباکو، غذاهای پر چرب و مصرف کم فیبر، عدم فعالیت فیزیکی، مصرف الکل، رفتارهای پرخطرجنسی، سوء مصرف مواد و …رفتار پرخطر محسوب می‌شوند. مصرف الکل در بین جوانان از جمله رفتار پرخطری است که علاوه بر ایجاد درد سر برای فاعل آن، هزینه های بسیارزیادی را نیز بر جامعه تحمیل کرده و موجب مرگ میلیون‌ها جوان و تحمیل میلیاردها دلار هزینه بر جوامع انسانی می شود. درکشورهای اروپایی و آمریکایی نوشیدن الکل به طور هفتگی در پسران ۱۵ ساله بیشتر از دختران است(بلوک و روم^[۲۵]، ۲۰۰۴). متأسفانه در جامعه ایران مصرف الکل با وجود حرام بودن در شرع و محکومیت در فرهنگ، در حالی با رشد مواجهه است که متخصصین مغز و اعصاب هم نسبت به اثرات سوءالکل برسیستم عصبی و محیطی هشدار جدی داده‌اند. مطالعات مختلف درباره الگوی ‌سیگار کشیدن در بین جوانان امریکایی و اروپایی نشان می‌دهد که۱۱تا۵۷ درصد پسران ۱۵ ساله و ۱۲ تا ۶۷ درصد دختران ۱۵ ساله در طول هفته سیگار می کشند. در ایران حدود ۱۳% دانش آموزان پایه های سوم راهنمایی تا سوم دبیرستان کشور در معرض خطر مواد مخدر قرار دارند و براساسی پژوهشی که روی دانش آموزان این پایه ها درسراسرکشور توسط دفتر پیشگیری از ‌آسیب‌های اجتماعی وزارت آموزش و پرورش انجام شده، ۵% دانش آموزان این پایه ها حداقل یک بار مواد مخدر مصرف کرده‌اند. ۳/۱۳% آن ها در معرض خطر مصرف مواد مخدر و ۳۵% تجربه حداقل یک بار ‌سیگار کشیدن را دارند و ۷۱/۸% آن ها در معرض خطر و یا آستانه کشیدن سیگارهستند(کریمی، نیکنامی و حیدری نیا، ۱۳۸۳).

۱۲% دانش آموزان حداقل یکبار الکل نوشیده اند و ۸/۱۵% آن ها نیز در آستانه ارتکاب این رفتار پرخطرهستند.گرایش روز افزون نوجوانان و جوانان ایرانی به دخانیات و کاهش سن مصرف سیگار در کنار آن، میزان استفاده از دخانیات و سیگار ر ا درکشور بالا برده است، به طوری که بر اساس برآورد ستاد مبارزه با موادمخدر، در حال حاضر ۴۰ تا ۴۵ هزاردانش آموز در معرض خطراعتیاد به موادمخدر و رفتارهای پرخطرجنسی و ۶۰۰ هزار نفر در معرض خطراستعمال سیگارقراردارند. اعتیاد و رفتارهای پرخطرجنسی از مهمترین رفتارهای مخاطره آمیزهستندکه فرد و جامعه را در معرض ابتلا به بیماری‌های عفونی خطرناکی مانند ایدز و هپاتیت های ویروسی قراردارند(نانسی وپتری^[۲۶]،۲۰۰۰).

گزارش رفتارهای پرخطرجنسی درکشورهای امریکایی و اروپایی الگوهای جنسی متفاوتی را نشان داده است، به طوری که فعالیت‌های جنسی در۷۰% دختران و ۸۰% پسران بااستفاده ازکاندوم بوده است. بطورمیانگین ۸۵% دختران و۸۶% پسران گزارش ‌نموند که بیش از یک بار از فرمهای کنتراسپتیوها درطی فعالیت جنسی گذشته استفاده نموده اند(محمدی،۱۳۹۰). همچنین درصد بالایی ازمعتادان گزارش نمودند فعالیت جنسی بالایی داشته اند(بلوک و روم، ۲۰۰۴). ایدز یک بحران اجتماعی و روانی است ناشی از رفتارهای پرخطر است که نه تنهابزرگسالان بلکه کودکان و نوجوانان را نیز تحت ‌تاثیر قرار می دهد. به طوری که می توان گفت درحال حاضر بیماری حاضر بیماری ایدز مشکل گروه جوانان است که ۸۵% این بیماران درکشورهای درحال توسعه زندگی می‌کنند.۵۰% موارد جدیدآلودگی به ویروس ایدز به سنین ۲۴-۱۰ سال اختصاص دارد و در هر دقیقه ۵ جوان ‌به این ویروس آلوده می‌شوند، بیماری ایدز چنان گسترش یافته است که در حال حاضر چهارمین قاتل و اولین عامل معلولیت زای جهان است. ‌بر اساس آمارهای جهانی حدود۸۰ % عفونت‌های ویروسی ایدز از راه تماس جنسی و ۱۲% از طریق اعتیاد تزریقی و استفاده از ‌سرنگ‌های آلوده و مشترک و ۴% از طریق انتقال فرآوردهای خونی آلوده منتقل می شود(چارلز^[۲۷]،۲۰۰۰). این درحالی است که متخصصین وکارشناسان ‌معتقدند که الگوی مبتلا به ویروس ایدز در کشور ما متفاوت است و برآورد می شود که ۳۱% از موارد ابتلاء در ایران از طریق اعتیاد تزریقی، ۲۵% انتقال خون، ۱۱% به صورت متفرقه انتقال می‌یابد. ‌به این ترتیب افراد معتاد بویژه معتادان تزریقی به طور فاحشی از افراد عادی جامعه در معرض خطرآلودگی با ویروس ایدز هپاتیت قراردارند(عطایی، صالحی، جوادی، خوروش، عاطفه السادات و همکاران، ۱۳۸۹).

پیشگیری از عفونت‌های فوق که ناشی از رفتارهای پرخطر می‌باشد با افزایش شناخت و تغییر رفتار افراد در زمینه رفتارهای جنسی و تزریق داروها و اقدامات درمانی مؤثر امکان پذیراست. بر همین اساس امروزه بیشترکوشش می شود در انتخاب روش صحیح مسائل جنسی و تزریق داروها اعمال نظرشود. با نگرش به افزایش رفتارهای پرخطر معتادان و جوانان احساس می شودکه همه معتادان و نوجوانان بایستی فرصتی جهت یادگیری مراقبت ازخود در مقابل این بیماری داشته باشند. در همین راستا بعضی ‌از کشورها کمیته های ارتقای بهداشت با اهداف مدون درکلینیکها تشکیل داده و پژوهش‌های مداخله ای به منظور تأثیرآموزش درکلینیکها انجام گرفته است. نتایج بیان کننده آن است که می طلبد در بررسی رفتارهای پرخطر، رویکرد زیستی، روانی و اجتماعی درنظرگرفته شود. ‌بر اساس این الگو در هر حیطه عوامل مستعدکننده و تداوم بخش بروز رفتارهای پرخطر شناسایی و به آن عوامل توجه می شود، درحیطه زیستی، برنقش عوامل ژنتیک و تغییرات هورمونی دوران بلوغ می توان اشاره کرد. درحیطه روانشناختی ادراک خطرپایین، کانون کنترل بیرونی، خودنظم دهی ضعیف، نوجویی و عاطفه منفی بالاتوجه شده است(رقیبی و پورقاز، ۱۳۸۴).

مقدمه ای بر رفتارهای پر خطر نوجوانان

آغاز رفتارهای پر خطر نوجوانان به قرن‌ها پیش بر می‌گردد. قانون حمورابی در ۲۲۰۰ سال قبل از میلاد مسیح، مجازاتهایی را برای بد رفتاری نوجوانان تعیین کرده بود و قوانین اولیه در این مورد در روم باستان، ۲۰۰ سال قبل از میلاد مسیح اجرا می شد. در انگلستان از سال ۹۰۰ میلادی قوانین صریحی برای تنبیه نوجوانانی که کارهای خلاف انجام می‌دادند، وجود داشته است.

ماده ۲۶۹ق.ت:«محاکم نمی توانند بدون رضایت صاحب برات برای تأدیه وجه برات مهلتی بدهند». ↑

1. 1. – «در خصوص قسمت اخیر ماده ۲۷۷ از قانون مدنی که اشعار می‌دارد:«حاکم می‌تواند نظر به وضعیت مدیون مهلت عادله یا قرار اقساط دهد» این بحث مطرح می‌گردد که آیا قرار اقساط یا مهلت قرار دادن دادگاه منوط به طرح دعوای اعسار ورعایت تشریفات مربوط است یا این که دادگاه می‌تواند در ضمن رسیدگی ماهوی به دعوای خواهان نظر به اعلام خوانده یا وضعیت ‌او قرار اقساط یا مهلت را اعطا نماید ورعایت تشریفات آیین دادرسی مدنی وطرح دعوای اعسار ضرورت ندارد؟نظر اکثریت:«نظر به مؤخر بودن قانون اعسار ونیز قانون آیین دادرسی مدنی نسبت به قانون مدنی، در واقع قانون‌گذار با تصویب دوقانون اخیر وقید شرایط خاص وتشریفات دعوای اعسار قرار اقساط یا اعطای مهلت مرقوم در ماده ۲۷۷ قانون مدنی را مقید به رعایت شرایط دعوای اعسار نموده ودادگاه نمی تواند به صرف در خواست یا احراز وضعیت خاص مدیون رأساً قرار اقساط قرار دهد مگر این که به صورت تراضی طرفین این عمل انجام گیرد که فرض سوال منصرف از آن است.

      

      نظر اقلیت‌:

      تردیدی نیست در دعوای اعسار نیز می‌توان از ماده ۲۷۷ قانون مدنی به ‌عنوان یکی از مستندات قانونی پذیرش دعوا استفاده نمود لیکن اجازه صریح قانون‌گذار در ماده مـرقوم اختیار قاضی را صــرفاً محدود به دعـوای اعسـار با شـرایـط خـاص نمی نمایدبلکه حتی بدون درخواست مدیون درجایی که به نظر دادگاه وضعیت مدیون مناسب با پذیرش دفعی خواسته خواهان نباشد می‌تواند ضمن پذیرش دعوای خواهان قرار اقساط یا مهلت را نیز صادر نماید عموم ‌و اطلاق ماده ۲۷۷ مرقوم مؤید این استباط است.

      نظر کمیسیون:

      نشست قضایی(۱): ماده ۲ قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی مصوب سال ۱۳۷۷ کیفیت اجرای حکم دادگاه، نحوه استیفای ‌محکوم به از اموال محکوم علیه، شرایط بازداشت ونیز اعسار وی را از تأدیه ‌محکوم به تعیین کرده و در مقام اجرای حکم قطعی دادگاه اعمال دارد. حال آنکه ماده ۲۷۷ قانون مدنی ناظر به اختیار حاکم در اعطای مهلت به متعهد یا تقسیط دین، هنگام رسیدگی است واین دوماده تعارضی با یکدیگر نداشته ‌و هر کدام قلمرو اجرایی خاص خود را دارند. از سویی مساعدت دادگاه با مدیون (خوانده) ارتباطی با مقوله اعسار ندارد وبرای تقسیط دین یا اعطای مهلت، نیازی به تقدیم دادخواست اعسار نیست بلکه صرف تقاضای خوانده ‌و احراز استحقاق وی از طرف دادگاه (حاکم) برای اعمال مقررات ماده مرقوم کفایت می‌کند».-(معاونت آموزش قوه قضائیه، مجموعه نشستهای قضایی، مسایل آیین دادرسی مدنی۲، ص ۸۶۷). ↑

1. 1. – محمد جعفر جعفری لنگرودی، دانشنامه حقوقی، جلد۵، ص ۴۳۶٫ ↑

1. 1. – همان، ص ۴۳۶٫ ↑

1. 1. – همان، ص ۴۳۷٫ ↑

1. 1. – محمد جعفر جعفری لنگرودی، “مواعد قضایی و اعسار”، مجله حقوقی وزارت دادگستری، شماره ۲، سال ۱۳۵۲٫ ↑

1. 1. – متن ماده ۱۲۴۴ قانون مدنی فرانسه پس از اصلاحات به شرح ذیل است:«ماده ۱۲۴۴-۱ (قانون شماره ۶۵۰-۹۱ مورخ ۹ ژوئیه ۱۹۹۱، ماده ۸۳)-معذالک، دادرس با در نظر گرفتن موقعیت متعهد و نیاز متعهدله می‌تواند قرار اقساط یا مهلت دو ساله برای پرداخت مبالغ موضوع تعهد صادر نماید… ↑

1. 1. – ماده ۲۲‌قانون اعسار: «در رسیدگی به دعوای اعسار ‌در مورد ‌محکوم به هرگاه محکوم علیه برای معافیت موقتی از پرداخت مخارج عدلیه نیز ادعای اعسار کند موقتاً بدون رسیدگی مخصوص از مخارج مربوطه به دعوی اعسار معاف است ».ماده ۲۳قانون اعسار:«مدعی اعسار باید شهادت کتبی لااقل چهار نفر از اشخاصی که از وضع معیشت وزندگانی او مطلع باشند به عرض حال خود ضمیمه نماید…»ماده ۲۵‌قانون اعسار:«در صورت غیبت مدعی اعسار در جلسه محاکمه یا عدم تعقیب اوتقاضای مدعی برای رسیدگی به دعوای مذبور کافی است».

      ماده ۲۶قانون اعسار: «حکم رد یا قبول اعسار ‌در مورد ‌محکوم به قابل استیناف ‌و تمیز است ». ↑

1. 1. – ناصرکاتوزیان، قواعد عمومی قراردادها، ج۴، ش۷۱۳٫ ↑

1. 1. – «نبایدقراری را که دادگاه بر مبنای ماده ۲۷۷ق.م صادر می‌کند با حکم اعسار اشتباه کرد. پیش از صدور قرار اقساط نیز دادگاه به وضع مالی مدیون واعسار اورسیدگی می‌کند. ولی مبنای تصمیم دادگاه تنها ناتوانی مادی در تأدیه نیست، چیزی برتر وشکننده تر از آن، یعنی رعایت عدالت وانصاف است. برای مثال اگر به مستاجری که برای ادامه پیشه خود نیاز به پول کرایه موجود دارد مهلت داده شود تا به اقساط آن را بپردازد، مبنای تصمیم تنها اعسار کنونی مدیون نیست، آینده اونیز در نظر گرفته می‌شود، در حالی که موجر برطبق قاعده می‌تواند تمام پول موجود مستاجر را برای وصول طلب توقیف کند، دادگاه نظربه نیاز مدیون قرار اقساط می‌دهد. باضافه از نظر آیین دادرسی، این رسیدگی پیش از صدور حکم وضمن دادرسی اصلی انجام می‌شود، لیکن رسیدگی به اعسار بعد از صدور حکم وبطور معمول هنگام اجرای آن انجام می‌گرددونیاز به دادن دادخواست اعسار دارد و در واقع دعوای جداگانه‌ای است.هرچند قوانین فرانسه والجزایراختیار دادرس در دادن مهلت عادله را محدود به مدت یک سال کرده‌اند ولی ماده ۲۷۷ ق.م. چنین قیدی ندارد ودادرس اختیار دارد مهلت وشمار اقساط را آزادانه معین کند. امکان درخواست تقسیط از قواعد مربوط به نظم عمومی است، زیرا بر انصاف وانگیزه های انسان دوستی تکیه دارد. ‌بنابرین‏ شرطی که این حق را از مدیون سلب کند، نامشروع ‌و باطل است ».(همان، ش۷۱۳). ↑

1. 1. – حسن امامی، حقوق مدنی، چاپ بیست و چهارم، تهران ،انتشارات اسلامیه،۱۳۸۳، جلد اول، ص۳۲۲٫ ↑

1. 1. – نشست قضایی دادگستری اصفهان، دی ۸۰‌:سؤال: آیا استماع دعوای اعسار یا تقسیط، قبل از مطالبه داین وصدور حکم قطعی برمحکومیت مدیون جایز است؟نظرهای ابزاری:

      نظر اول: اولاً، تا زمانی که دین مورد مطالبه داین قرارنگرفته باشد برای مدیون تکلیفی ایجاد نمی شود تاانجام آن موجب عسرت او شده و در نتیجه تقاضای رفع آن عسرت را نماید. مفهوم آیه شریفه «وان کان ذوعسره فنظره الی میسره» نیز به همین معنا است. از طرفی اعسار بیانگر وضعیت فعلی مدیون از جهت عدم تمکن اوست وبررسی این وضعیت باید در زمان مطالبه داین صورت گیرد نه قبل از آن؛ زیرا اگر مطالبه سرایت پیدانموده ‌و او را همچنان معسر شناخت، قبول واستماع دعوای اعسار قبل از مطالبه داین ضمن آنکه باعث می‌گردد حجم زیادی از پرونده های دادگستری را به خود اختصاص دهد (زیرا:هرمدیونی ابتدا درخواست اعسار از پرداخت دین خود را می‌کند)موجب می‌شود، داین یا طلبکار هنگام مطالبه خود مجبور باشد هم وجود داین واشتغال ذمه وهم رفع عسرت و وجود تمکن مالی او را به اثبات برساند.

      ثانیاًً، صرف مطالبه داین کافی برای پذیرش ادعای اعسار مدیون نیست بلکه مطالبه داین باید منتهی به صدور حکم قطعی واجرائیه هم گردد؛زیرا تنها بعد از صدور حکم قطعی است که دین برگردن مدیون ثابت شده وبا صدور اجراییه مکلف به پرداخت آن می‌گردد. لذا در حال حاضر دعوای اعسار صرفاً در محدوده قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی مصوب ۱۳۷۷ وآیین نامه مربوطه قرارداشته وباید بر اساس آن مورد رسیدگی قرار گیرد.