جدول۴-۲ آمار توصیفی مدل۲

تعداد

کشیدگی
چولگی
انحراف معیار
حداقل
حداکثر
میانگین
نماد
متغیر

۷۴۷

۳٫۷۹۹
-۰٫۰۴۷۴
۰٫۱۲۲
-۰٫۳۵۲
۰٫۳۵۷
-۰٫۰۰۰۲
DA
اقلام تعهدی اختیاری

۷۴۷

۲٫۰۳۷
۱٫۰۱۸
۰٫۴۴۵
۰
۱
۰٫۲۷۳
BIG
اندازه مؤسسه‌ حسابرسی

۷۴۷

۴٫۸۵۲
۰٫۲۵۶
۱۱٫۶۱۷
-۳۲٫۴۷۱
۶۳٫۰۸۶
۱۰
ROA
بازده دارایی ها

۷۴۷

۱۲٫۰۰۳
۲٫۲۴۲
۰٫۸۱۸
۰٫۰۲۰۳
۷٫۶۱۵
۱٫۳۶
TURN
گردش دارایی ها

۷۴۷

۳۸٫۱۳۳
۳٫۹۲۸
۰٫۶۳۹
۰٫۲۲۳
۹٫۱۶۱
۱٫۲۶۹
INVREC
نسبت دارایی جاری به کل دارایی

۷۴۷

۲۴۰٫۸۰
-۹٫۹۳۹
۱۰٫۳۱۸
-۲۰۶٫۸۹
۹۵٫۳۸
۲٫۴۴۹
TLE
نسبت بدهی به حقوق صاحبان سهام

نتایج آمار توصیفی متغیر های مدل اصلی تحقیق(مدل ۲) در جدول ۴-۲ ارائه شده است.با توجه به جدول مذکور،اقلام تعهدی اختیاری به عنوان متغیر مستقل،با میانگین ۰٫۰۰۰۲ نشان می‌دهد که در نمونه ی مورد مطالعه و در طی دوره ی تحقیق اقلام تعهدی اختیاری به طور میانگین ۰٫۰۲% از کل دارایی های شرکت ها را تشکیل می‌دهند.مقدار حداکثر این متغیر نشان می‌دهد که شرکت یا شرکت هایی وجود دارند که اقلام تعهدی اختیاری آن ها ۳۵٫۷% از کل دارایی های آن ها را شامل می شود(مربوط به شرکت پارس دارو در سال ۸۶ است) در مقابل حداقل این متغیر با مقدار ۳۵٫۲%- که مربوط به شرکت پلاسکوکار سایپا در سال ۸۸ می‌باشد.

میانگین بازده دارایی ها با مقدار ۱۰% حاکی ازآن است که در نمونه ی انتخابی به طور میانگین بازده دارایی های شرکت ها در طی دوره ۱۰% می‌باشد.بیشترین مقدار این متغیر با مقدار ۶۳% متعلق به شرکت ‌فرآورده های معدنی در سال ۸۶ و کمترین مقدار آن با مقدار ۳۲%- مربوط به شرکت گازلوله در سال ۹۰ می‌باشد.میانگین گردش دارایی ها با مقدار ۱٫۳۶% نشان می‌دهد که به طور میانگین نسبت فروش به دارایی ها ۱٫۳۶% می‌باشد.بیشترین مقدار این نسبت مربوط به شرکت محور سازان در سال ۸۹ به مقدار ۷٫۶۱% و کمترین مقدار آن متعلق به شرکت معادن روی ایران در سال ۸۶ است.

میانگین نسبت دارایی جاری به کل دارایی ها و نسبت بدهی به حقوق صاحبان سهام به ترتیب برابر است با ۱٫۲۶% و ۲٫۴۴% می‌باشد.

چولگی نیز از پارامترهای تعیین انحراف از قرینگی بوده و شاخص تقارن داده هاست.در صورتی که جامعه از توزیع متقارن برخوردار باشد،ضریب چولگی برابر با صفر و در صورتی که چوله به چب باشد،ضریب چولگی منفی و در صورتی که دارای چوله به راست باشد،ضریب چولگی مثبت خواهد بود.‌بنابرین‏ متغیرهای اقلام تعهدی اختیاری(با چولگی ۰٫۰۴۷-) و نسبت بدهی به حقوق صاحبان سهام(با چولگی ۹٫۹۳-) دارای چوله به چپ هستد و سایر متغیرهای پیوسته دارای چوله به راست یا چولگی مثبت می‌باشند. و از بین متغیر های فوق تنها اقلام تعهدی اختیاری ضری،ب چولگی و کشیدگی نزدیک به توزیع نرمال (ضریب چولگی صفر و کشیدگی ۳) را دارد.

۴-۳ آزمون نرمال بودن توزیع متغیر وابسته تحقیق

در انجام این تحقیق به منظور تخمین پارامتر های مدل ۱ از روش حداقل مربعات معمولی استفاده می‌گردد و این روش بر این فرض استوار است که متغیر وابسته تحقیق دارای توزیع نرمال باشد،به طوری که توزیع غیر نرمال متغیر وابسته منجر به تخطی از مفروضات این رگرسیون کلاسیک شده و درستی نتایج به دست آمده را خدشه دار می‌کند.از این رو در ادامه لازم است،نرمال بودن توزیع این متغیر مورد آزمون قرار گیرد.نرمال بودن باقیمانده های مدل رگرسیونی یکی دیگر از مفروضات رگرسیون کلاسیک است که نشان دهنده ی اعتبار آزمون های رگرسیونی است،‌بنابرین‏ نرمال بودن متغیر های وابسته به نرمال بودن باقیمانده های مدل(تفاوت مقادیر برآوردی از مقادیر واقعی) می‌ انجامد.پس لازم است نرمال بودن متغیر وابسته قبل از برآورد پارامتر ها کنترل شود و در صورت برقرار نبودن این شرط راه حل مناسبی برای نرمال نمودن آن اتخاذ نمود.در مدل ۱ ،متغیر کل اقلام تعهدی واقعی به عنوان متغیر وابسته مطرح شده است و برای بررسی نرمال بودن آن از آزمون جارکو-برا استفاده شده است.فرضیه های آماری مربوط ‌به این آزمون به صورت ذیل می‌باشد:

H₀: توزیع داده ها نرمال است.

H₁: توزیع داده ها نرمال نیست.

اگر سطح اهمیت آماره این آزمون بیشتر از ۰٫۰۵ باشد (prob>0.05) فرضیه H_. مبنی بر نرمال بودن توزیع متغیر پذیرفته می شود.در جدول ۴-۳ نتایج آزمون جارکو-برا برای متغیر اقلام تعهدی واقعی شرکت های نمونه ارائه شده است.

جدول ۴-۳ : آزمون نرمال بودن متغیر وابسته مدل۱

متغیر

آماره ی جارکو -برا

سطح معناداری

کل اقلام تعهدی واقعی(TA)

۱۸٫۱۷۶۹

۰٫۰۰۰۱۱۳

با توجه به اینکه سطح آماره ی جارکو-برا کمتر از ۰٫۰۵ می‌باشد(۰٫۰۵>P-value=0.000113)،‌بنابرین‏ فرضیه صفر مبنی بر نرمال بودن توزیع این متغیر در سطح اطمینان ۹۵% رد شده و بیانگر این است که متغیر کل اقلام تعهدی واقعی از توزیع نرمال برخوردار نمی باشد.

نرمال بودن متغیر های وابسته،شرط لازم برای مدل های رگرسیون کلاسیک است،‌بنابرین‏ لازم است قبل از تخمین پارامتر ها این متغیر ها نرمال سازی شوند.در این مطالعه برای نرمال سازی داده ها از تابع تابع انتقال جانسون بهره گرفته شده و توسط نرم افزار Minitab 16مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است(پیوست).

نتایج حاصل از آزمون جارکو-برا بعد از فرایند نرمال سازی داده ها به شرح جدول ۴-۴ می‌باشد:

جدول ۴-۴ : نتایج آزمون نرمال بودن متغیر وابسته مدل ۱ بعد از فرایند نرمال سازی

متغیر

آماره ی جارکو -برا

سطح معناداری

کل اقلام تعهدی واقعی(TA)

۳٫۲۵۷۱۵۹

۰٫۱۹۶۲۰۸

با توجه به جدول ۴-۴،از آنجا که بعد از نرمال سازی داده ها سطح معناداری آماره ی جارکو-برا برای متغیر وابسته بالاتر از ۰٫۰۵ می‌باشد(۰٫۱۹۶)،‌بنابرین‏ فرضیه صفر در سطح اطمینان ۹۵% تأیید شده و بیانگر این است که متغیر وابسته مدل ۱(اقلام تعهدی واقعی)بعد از فرایند نرمال سازی،دارای توزیع نرمال می‌باشد.پس از برازش مدل ۱،آزمون باقیمانده های آن (اقلام تعهدی اختیاری) به صورت زیر ارائه می‌گردد:

جدول ۴-۵ :توزیع باقیمانده های مدل۱

متغیر

آماره ی جارکو -برا

سطح معناداری

باقیمانده ها

۲٫۴۱۹۹

۰٫۲۹۸۲

همان طوری که مشاهده می شود باقیمانده ها از توزیع نرمال برخوردار است و احتمال آماره ی جارکو-برا بیش از ۰٫۰۵ می‌باشد(سطح معناداری=۰٫۲۹۸).

۱-۹ جامعه آماری و نمونه

جامعه آماری تحقیق ، کلیه شرکت‌های غیرمالی (تولیدی) پذیرفته شده درسازمان بورس اوراق بهادار تهران از سال ۱۳۸۲ هجری شمسی ‌تا پایان‌ سال۱۳۹۱ هجری شمسی می‌باشد. نمونه های مورد مطالعه در این تحقیق با بهره گرفتن از روش غربالگری و با توجه به معیارهای زیر انتخاب می‌گردد :

1. 1. اطلاعات کامل هریک ‌از شرکت‌های موردمطالعه طی قلمرو زمانی تحقیق موجودباشند.

1. 1. شرکت‌ها درطول دوره تحقیق تغییر سال مالی نداده باشند.

1. 1. نوع فعالیت شرکت، تولیدی بوده و لذا مؤسسات مالی، سرمایه گذاری، بانک‌ها، بیمه ، شرکت‌های لیزینگ وهلدینگ درنمونه آورده نمیشوند.

1. 1. پایان سال مالی شرکت‌های موردمطالعه ۲۹ اسفندماه باشد.

1. شرکتهایی بیش از سه ماه وقفه معاملاتی نداشته باشند.

۱-۱۰ قلمرو تحقیق

۱-۱۰-۱ قلمرو موضوعی تحقیق

ارتباط بین نقدشوندگی سهام و مدیریت سود واقعی سود واقعی

۱-۱۰-۲ قلمرو زمانی تحقیق

قلمرو زمانی این تحقیق شامل اطلاعات مربوط به سال‌های ۱۳۸۲ تا ۱۳۹۱ (دوره ۱۰ ساله) می‌باشد.

۱-۱۰-۳ قلمرو مکانی تحقیق

مکان این تحقیق بورس اوراق بهادار تهران می‌باشد.

۱-۱۱ تعریف واژه ها و اصطلاحات تخصصی

مدیریت سود: قضاوت در گزارشگری مالی و شکل دهی معاملات به منظور دستکاری گزارشات مالی با هدف گمراه نمودن برخی افراد ذینفع در رابطه با عملکرد اقتصادی شرکت و یا تأثیرگذاری بر نتایج قراردادهایی که به ارقام حسابداری گزارش شده بستگی دارند.اسکات (۱۹۹۷) به مدیریت سود به عنوان اختیار شرکت در انتخاب سیاست های حسابداری برای دستیابی به برخی اهداف خاص مدیر، اشاره می‌کند.

مدیریت سود واقعی: به منظور دستیابی به سطح مورد نظر سود، مدیران می​توانند تا پایان سال صبر کنند و از اقلام تعهدی اختیاری برای مدیریت سود گزارش شده استفاده نمایند، اما این راهکار ممکن است این ریسک را در پی داشته باشد که مقتار سودی که برای دستکاری مدنظر است، از اقلام تعهدی اختیاری موجود بیشتر باشد؛ زیرا اختیار ‌در مورد اقلام تعهدی از طریق اصول عمومی پذیرفته شده​ی حسابداری محدود شده است (بارتون و سیمکو، ۲۰۰۲). فرض بر این است که رویدادهای اقتصادی اساسی یک شرکت،​ توانایی مدیران را برای گزارش سود معوق (تعهد شده) دچار محدودیت می​سازد. در نتیجه، این امکان وجود دارد که مدیران نتوانند از طریق اقلام تعهدی اختیاری در پایان سال به سود مورد نظر خویش دست پیدا کنند. مدیران می​توانند از طریق دستکاری فعالیت‌های عملیاتی واقعی در طول سال این ریسک را کاهش دهند (اعتمادی و همکاران، ۱۳۸۹). دستکاری فعالیت‌های واقعی کمتر در معرض محدودیت است، مزیت دیگر، جایگزین نمودن فعالیت‌های واقعی برای دستکاری سود، این است که حسابرسان و قانونگذاران کمتر به چنین رفتارهایی توجه می​کنند. با این وجود دستکاری فعالیت‌های واقعی چندان بدون هزینه هم نیست، چرا که این احتمال وجود دارد که جریان​های نقدی در دوره​های آتی به طور غیرمستیقم (منفی) تحت تأثیر اعمالی قرار گیرد که در حال حاضر برای افزایش سود انجام می​شود (ناظمی اردکانی، ۱۳۸۸). در مدیریت سود واقعی مدیران برای دستیبابی به اهداف مربوط به مدیریت سود خود، در فعالیت­ها و تصمیمات عملیاتی واحد تجاری تغییراتی ایجاد کند. تحقیقات گذشته (گانی، ۲۰۰۵) این تصمیمات عملیاتی را در ۴ گروه طبقه​بندی می​کنند:

• • کاهش هزینه​های اختیاری تحقیق و توسعه

• • کاهش هزینه​های اختیاری تبلیغات و فروش

• • زیان نقدی فروش دارایی​های ثابت برای گزارش شود

• اضافه تولید برای کاهش بهای تمام شده کالای فروش رفته و افزایش فروش​های اعتباری، انجام ندادن

نقدشوندگی: بازار نقدشونده بازاری است که هر مقدار از اوراق بهادار می‌تواند فورا و بدون هزینه به وجه نقد تبدیل شود یا هر مقدار وجه نقد می ­تواند به اوراق بهادار تبدیل شود. در بازارهای کمتر نقدشونده نسبت به بازار های کاملا نقدشونده، یک بازار نقدشونده، بازاری است که هزینه معاملات مرتبط با تبدیل اوراق بهادار در حداقل باشد. هزینه معاملات شامل هزینه های ضمنی و صریح^[۷] است. هزینه­ های صریح شامل هزینه­ های مربوط به حق دلالی کمیسیون­ها^[۸] و مالیات­های دولت^[۹] است. این هزینه را به آسانی به صورت کمیت در می­آیند اما خارج از کنترل مستقیم بورس اوراق بهادار است و ‌بنابرین‏ در نظر گرفته نمی شود. توجه اساسی در معاملات بر هزینه­ های ضمنی معامله همچون اختلافات قیمت پیشنهادی خرید و فروش^[۱۰]، هزینه­ های تاثیر بازار و هزینه­ های فرصت است که به موجب تکنولوژی، مقررات، انتشار اطلاعاتی، مشارکت اطلاعاتی و ابزارهای اطلاعاتی ناکارا و یا ناکافی است (آیتکن و کامرتن فورد^[۱۱]، ۲۰۰۳).

۱-۱۲ ساختار تحقیق

در این فصل مسئله و هدف تحقیق بیان شده و فرضیه‌های مبتنی بر مسئله تحقیق پایه‌گذاری و تعریف شدند. همچنین قلمرو موضوعی، زمانی و مکانی تحقیق بیان شده و روش های جمع‌ آوری داده ها تشریح و متغیرهای تحقیق تعریف شدند. این تحقیق شامل ۵ فصل به شرح زیر می‌باشد:

فصل دوم:

مبانی نظری و پیشینه پژوهش

۲-۱ مقدمه

در این فصل مبانی نظری و پیشینه تحقیق در سه بخش به شرح زیر تنظیم شده است:

بخش اول: مبانی نظری نقدشوندگی، ؛

بخش دوم: مبانی نظری مدیریت سود

بخش سوم: پیشینه پژوهش که در این قسمت پیشینه پژوهش­های انجام شده در دو بخش تحقیقات انجام شده در داخل کشور و تحقیقات انجام شده در خارج از کشور مورد مطالعه قرار می‌گیرد.

بخش اول: مبانی نظری نقدشوندگی

۲-۲ اهمیت نقدشوندگی

به طور کلی گزارش مالی در قالب صورت‌های مالی شامل صورت‌های مالی اساسی و یادداشتهای پیوست به عنوان جزء لاینفک صورت‌های مالی می‌باشد.

۴ – ۲ . رابطه اطلاعات حسابداری با ‌هدف‌های‌ تهیه آن

این بحث که همه اطلاعات باید با توجه به اهداف آن ها ارزیابی شوند از قدیمی‌ترین مباحث در حسابداری بوده است. پیتون در سال ۱۹۲۲ ‌به این نتیجه رسید که « حسابداری رشته هدفداری است و هر فرض، اصل و یا روش نهایتاً باید ‌بر اساس ‌هدف‌های‌ موردنظر توجیه گردد».^[۵]

انجمن حسابداران آمریکا در بیانیه تئوری حسابداری چنین می نویسد « در تدوین استاندارها معیار جامع، مفید بودن اطلاعات است».

همچنین چمبرز بیان می‌کند. « برای اینکه اطلاعات حسابداری مفید باشد ضرورت استفاده از نوعی مفهوم تئوری قابل آزمون است. تا بتوان ‌بر اساس آن روش های مفید را از روش های غیر مفید متمایز ساخت. علت اصلی به وجود آمدن روش های متفاوت و متضاد ‌در حساب‌داری فعلی، عدم استفاده از مفاهیم و تئوری‌های قابل آزمون است.»

یکی از دلایل اصلی، ناتوانی در آزمون مثمر ثمر بودن اطلاعات حسابداری، تفسیرهای متفاوت از واژه « مفید بودن» است. لیکن تقریبا بدون استثناء ادبیاتی که در این زمینه وجود دارد موضوع مفید بودن را به تسهیل درتصمیم گیری مرتبط ساخته است.

۵ – ۲ . تناوب گزارشگری مالی

تناوب گزارشگری مالی ( افشا مناسب) در حسابداری واژهای فراگیر است و تقرییاً تمامی فرایند گزارشگری مالی را در برمی گیرد. یکی از اصول اولیه حسابداری، اصل افشای کلیه واقعیت‌های با اهمیت و مربوط درباره رویدادها و فعالیت‌های مالی واحدهای انتفاعی به ویژه شرکت‌های سهامی عام است.

هدف از افشای این اطلاعات، کاهش توزیع نادرست اطلاعات مؤثر در تصمیم گیری استفاده کنندگان، در بازار سرمایه است. در صورتی که اطلاعات، نادرست توزیع شود، گروهی دارای اطلاعات بیش تری خواهند بود که این امر باعث به وجود آمدن شرایطی خواهد شد که به تصمیم گیری نادرست گروه دارای اطلاعات کمتر، می‌ انجامد و به عبارت دیگر، منجر به انتخاب نادرست آن ها خواهدشد. انتخاب نادرست، به وضعیتی اطلاق می شود که در بازار، یک شخص یا گروهی از اشخاص، نسبت به سایر اشخاص یا ‌گروه‌های بازار، در مبادلات دارای مزیت اطلاعاتی داشته باشند.

۶ – ۲ . هدف افشاى اطلاعات مالى

هدف از افشا در گزارشگری مالی، ارائه اطلاعات لازم برای نیل به مقاصد زیر است:

الف – ارزیابی عملکرد واحد انتفاعی

ب – قضاوت ‌در مورد چگونگی استفاده واحد انتفاعی از منابع موجود

ج – پیش‌بینی روند سودآوری واحد انتفاعی در آینده

‌بنابرین‏، اطلاعاتی که از طریق گزارش‌های مالی ارائه می شود باید قابل اعتماد، مربوط، مناسب و کامل باشد. درافشای اطلاعات مالی باید نیازها و خواستهای سرمایه گذاران اصلی، مؤسسات سرمایه گذاری، اعتباردهندگان و تحلیل گران مالی مورد توجه قرار گیرد.

افشا مفهومی نسبی است، اما بعد از این که مشخص شداطلاعات مالی برای چه اشخاصی و با چه هدفی ارائه می شودافشا باید به عنوان یکی از ‌هدف‌های‌ اساسی ارائه صورت‌های مالی مد نظر قرار گیرد مربوط ترین اطلاعات مالی باید به شکل کمی تلخیص و حتی المقدور در متن صورت‌های مالی و سپس در یادداشتهای همراه صورت‌های مذبور ارائه شود. اطلاعات توصیفی تنها باید به شکل خلاصه و مفید در متن صورت‌های مالی آورده شود و توصیف جزئیات باید از طریق یادداشتهای همراه صورت‌های مذبور انجام گیرد.

افشا به عنوان یکی از مفروضات بنیادی دستوری مطرح شده است تا از گمراهی استفاده کنندگان گزارش های مالی جلوگیری کند. واژه افشای اطلاعات در گسترده ترین مفهوم خود به معنی ارائه اطلاعات است. حسابداران می کوشند تا این عبارت را به مفهومی محدودتر به کاربرند و هدف آن ها ارائه اطلاعات مالی درباره شرکت است که از طریق گزارش های مالی ارائه می شود. گاهی مفهوم این عبارت باز هم محدودتر می شود و مقصود اطلاعاتی است که در محتوای صورت‌های مالی گنجانده نمی شود. موضوع افشای اطلاعات در ترازنامه، صورت سودو زیان و صورت جریان وجوه نقد تحت عنوان شناخت و اندازه گیری یا ارزشیابی اقلام قرار دارد. مفهوم افشا به اطلاعات مالی مربوط در متن و همراه با صورت‌های مالی اساسی، شامل روش های بکارگرفته شده در تهیه صورت‌های مالی اشاره دارد. افشای اطلاعات همراه با صورت‌های مالی و یا خارج از متن صورت‌های مالی شامل موارد زیر است :

تهیه و گزارش صورت‌های مالی مکمل نظیر صورت‌های مالی تورمی.

افشای اطلاعاتی که نمی توان آن ها را در متن صورت‌های مالی گزارش کرد از طریق یادداشتهای همراه صورت‌های مالی.

افشای رویدادهای با اهمیت بعد از تاریخ صورت‌های مالی از طریق یادداشتهای همراه.

پیش‌بینی عملیات سال آینده.

تجزیه و تحلیل مدیریت از عملیات در گزارش های سالانه.

۷ – ۲ . سطوح افشا

در بیانیه شماره ۵ سطوح مختلف افشا به شرح ذیل قید شده است:

۱ – ۷ – ۲ . افشای مناسب

مفهوم افشای مناسب مورد استفاده بیشتری قرار می‌گیرد و به معنای ارائه حداقل اطلاعات مورد نیاز استفاده کنندگان به نحوی است که آنان را گمراه نکند.

۲ – ۷ – ۲ . افشای منصفانه

مفهوم افشای منصفانه به معنای دنبال کردن هدفی اخلاقی است که تمامی ‌گروه‌های استفاده کننده را به یک اندازه مورد توجه قرار می‌دهد.

۳ – ۷ – ۲ . افشای کامل

افشای کامل نیز ارائه تمامی اطلاعات مربوط را در بر می‌گیرد

اشکال افشا

علاوه بر اطلاعات کمی که در صورت‌های مالی سنتی ارائه می شود تامین اطلاعات مربوط به قسمتهای متشکله واحدهای انتفاعی، پیش‌بینی های مالی، تاریخچه فعالیت واحد انتفاعی، رویه های حسابداری، تغییرات حسابداری و رویدادهای بعد از تاریخ ترازنامه نیز مورد توجه و تأکید قرار داشته است.

۸ – ۲ . روش های افشا

شکل و ترتیب صورت‌های مالی

اصطلاحات و ارائه مطالب توصیفی اطلاعات داخل پارانتز

یادداشت های همراه صورت‌های مالی

صورتها و جداول مکمل

نکات مندرج در گزارش حسابرسی

گزارش هیات مدیره به مجمع عمومی

۹ – ۲٫ عدم تقارن اطلاعاتی

به طور کلی زمانی که نمایندگان (افراد درون سازمانی)، در یک سوی بازار از اطلاعات بهتر و بهنگام تری (مزیت اطلاعاتی) ‌در مورد شرکت نسبت به سایر گروه ها (افراد برون سازمانی) در سوی دیگر بازار برخوردار باشند به اصطلاح می‌گویند که بازار دارای ویژگی عدم تقارن اطلاعاتی است. وجود اطلاعات نامتقارن در بازار به مسئله گزینش مغایر(معکوس) در معاملات منجر می شود که نهایتاً ناکارآمدی بازار را به همراه خواهد داشت(۲۵). افزایش عدم تقارن اطلاعاتی اثر نامطلوبی بر هزینه سرمایه شرکت خواهد داشت زیرا تامین کنندگان نقدینگی برای حفاظت از خود در برابر ریسک گزینش مغایر، دامنه قیمت پیشنهادی خرید و فروش سهام را افزایش می‌دهند که این امر باعث کاهش عمق بازار شده و در نتیجه به کاهش نقدینگی می‌ انجامد ‌بنابرین‏ مسئله گزینش مغایر همواره هزینه هایی را به همراه خواهد داشت،

۲- فرد^[۲۰]:

واژه شادمانی برای توصیف حالت یک فرد واحد به کار برده می شود. این واژه را برای جمعی یا برای حوادث یا اشیاء نمی توان به کار برد. مثلاً گفته نمی شود یک ملت شادند، در واقع شادمانی ارزیابی ذهنی یک فرد از زندگی اش است و استاندارد معینی برای آن وجود ندارد. مثلاً ممکن است فردی خود را شاد بداند ولی واقعاً ناشاد باشد و برعکس.

۳- کلی^[۲۱]:

در حالت کلی ارزیابی زندگی مورد بحث است، یعنی این قضاوت و عمق شناختی است که بر اساس ارزش ها و توضیحات شکل می‌گیرد. در این ارزیابی همه معیارها توسط فرد یکپارچه می شود.

۴- قضاوت:

واژه شادمانی حاصل قضاوت کلی یک فرد ‌در مورد کیفیت زندگی اش باشد، یعنی شادمانی جمع ساده لذت ها نیست بلکه سازه ای شناختی است که افراد با کنار هم قراردادن تجربیات مختلف شان به آن می‌رسند، یعنی فعالیتی شناختی است و شامل قضاوت فرد ‌در مورد گذشته و برآوردش از آینده است.

۵- زندگی به عنوان کل^[۲۲]:

واژه شادمانی برای مشخص کردن جنبه‌های خاص زندگی به کار برده نمی شود بلکه به زندگی به طور کلی اشاره دارد. در واقع شامل گذشه، حال و انتظارات آینده می شود. این بدان معنی نیست که همه تجربیات وزنی مساوی در فرایند ارزیابی دارند بلکه ممکن است در جریان قضاوت به برخی تجربیات اهمیت بیشتری داده شود و برخی تجربیات مورد غفلت قرار گیرد.

۶- مطلوبیت^[۲۳]:

این واژه به خوشایندی^[۲۴] نزدیک است ولی مترادف با آن نیست. در مطلوبیت ارزیابی شناختی وجود دارد ولی واژه خوشایندی ناشی از تجربه عاطفی مستقیم است. در واقع مطلوبیت زندگی هم به عاطفه و هم به تفکر مربوط است. پس می توان گفت در مطلوبیت فرد ‌به این نتیجه می‌رسد که چیزی را دوست دارد یا نه(عابدی، ۱۳۸۱).

تعریف خشنودی:

بعضی خشنودی را مترادف با رضامندی از زندگی می دانند ولی معنای خشنودی همچنان ثابت است. خشنودی بعد عاطفی و هیجانی قوی دارد و شامل احساس فرد است، اگر از مردم بپرسند که شما خشنودی را چگونه معنا می کنید؟ آن ها دو نوع جواب می‌دهند: یا آن را به عنوان حالتی از خوشی ذکر می کنندو یا حالتی از رضایت، که اولی مربوط به هیجان است و دومی مربوط به شناخت است(آرین، ۱۳۷۸).

خشنودی بخش شناختی شادی محسوب می شود، ارزیابی فکری یک مسأله، قضاوت درباره آن و چگونگی انجام شدن یک مسأله در حال حاضر و یا در گذشته بخش شناختی خشنودی است(آرگایل، ترجمه گوهری و همکاران، ۱۳۸۳).

اگر بگوئیم خشنودی ناشی از رضامندی است؛ پس باید تلاش کنیم تا نیازمندی های اساسی افراد را تشخیص دهیم و درصدد ارضای آن ها برآئیم. چنانچه ساختار شناختی فرد عامل مهمی برای ؟شناختی است، پس باید تلاش کنیم تا برای کمتر رنج کشیدن، نحوه تفکرمان را تغییر دهیم.

چه شراطی در خشنودی افراد مؤثر است؟ چه نوع شیوه زندگی خشنودی فرد را فراهم می‌کند؟ (این سوال همچنان مرحله نوزادی خود را طی می‌کند و جواب مشخصی برای آن پیدا نشده است)(آرین، ۱۳۷۸).

۳-۲ نظریه های شادمانی

آرگایل^[۲۵](۲۰۰۱) معتقد است پژوهش هایی که ‌در مورد شادمانی انجام شده است به هیچ نظریه ای ختم نشده است. در عین حال با توجه به داده های متفاوت به نظر می‌رسد بیش از یک نظریه برای توضیح شادمانی وجود دارد، نظریه هایی که به عنوان شروع نظریه پردازی ‌در مورد شادی می‌توانند تلقی شوند عبارتند از :

۱- نظریه فیزیولوژیک

طبق این نظریه خلق مثبت به انتقال دهنده های عصبی هماننند دوپامین و سروتونین ایجاد می شود، پس این حالت می‌تواند توسط دارو ایجاد شود، تمرینات ورزشی و تحرک منجر به فعالیت های آندروفین ها و در نتیجه ایجاد خلق مثبت می شود. به جز شادی دیگر احساسات مثبت نیز به وسیله داروها ایجاد می شود.

۲- نظریه ارتباطات و فعالیت اجتماعی:

عشق منبع اصلی احساس خوشی است و همه ارتباطات اجتماعی شادی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. برون گرایان شاد هستند چرا که ارتباط اجتماعی شان بیشتر است و فعالیت اجتماعی بیشتری دارند. لذت ناشی از ارتباطات اجتماعی یکی از مهم ترین دلایل رضایت بخشی اوقات فراغت است. علت ارتباط نزدیک بین شادمانی و مردم آمیزی چیست؟ این امر می‌تواند به دلیل ارضای نیازهای اجتماعی نیازهای مربوط به عزت نفس باشد.

۳- نظریه ارضای نیازهای عینی:

شواهدی وجود دارد که تا حدی از این نظریه حمایت می‌کند. پول مردم را شادمان می‌سازد مشروط بر اینکه خیلی فقیر باشند و یا در کشورهای خیلی فقیر زندگی کنند، هم چنین داشتن خانه، شغل، سلامتی منبع دیگر شادمانی است معهذا اثرات این متغیر ها برای بیشتر مردم بسیار کم است. علت اینکه با این عوامل رضایت کمی به دست می آوریم به عوامل شناختی مختلفی، مانند مقایسه با گذشته یا با دیگران بستگی دارد(عابدی، ۱۳۸۱).

۴-۲ تعریف روان درستی^[۲۶]

روان درستی ذهنی یک نگرش است که دو مؤلفه‌ شناختی و عاطفی دارد، مؤلفه‌ شناختی آن «رضامندی از زندگی» است که در سال های اخیر توجه زیادی را در منابع و مأخذ مربوط ‌به این رشته به خود جلب نموده است. مؤلفه‌ هیجانی آن همان «خشنودی از زندگی» است. رضامندی از زندگی همان فرایند قضاوت کردن است. فرد کیفیت زندگی خود را بر اساس مجموعه ای از معیارهای مربوط به خودارزیابی و قضاوت می‌کند. روان درستی مفهومی پیچیده است و از قدیم مورد توجه فلاسفه، ادیان، فکرپردازان سیاسی، اقتصاددانان، محققین اجتماعی و … بوده است. اخیراًً روان شناسان از قالب همیشگی خود که توجه به بیماری‌های روانی و عوامل ایجادکننده آن است خارج شده و به روان درستی نیز توجه کرده‌اند. واژه های متعدد در فارسی و انگلیسی، مترادف با well-being وجود دارد از جمله Happiness ،

Life satisfaction، objective well-being، رفاه، خشنودی، رضامندی، مسرت، خوشی، خشنودی و رضایت خاطر… (آرین، ۱۳۷۸).

‌در مورد روان درستی سه دیدگاه مهم وجود دارد:

الف) دیدگاه مبتنی بر ابعاد شناختی و عاطفی

در این دیدگاه اعتقاد بر این است که روان درستی نوعی بازخورد^[۲۷] است و به طور کلی این مطلب مورد توافق قرار گرفته است. که این بازخورد حداقل دارای دو جزء اصلی و مهم است، این دو بعد، شناخت^[۲۸] و عاطفه^[۲۹] هستند.

شاخص بعد شناختی، رضامندی از زندگی و شاخص بعد عاطفی، مثبت و منفی است. جزء شناختی جزء منطقی و عقلانی است. در حالی که جزء عاطفی به جنبه‌های هیجانی فرد مربوط می شود. ‌در مورد اینکه کدام یک از این ها شاخص اصلی روان درستی است نظرات مختلفی ارائه شده است، بعضی به بعد شناختی اهمیت بیشتر می‌دهند و بعضی دیگر بعد عاطفی را مهم می دانند و باز هم بین این عده کسانی هستند که با تأکید بر عاطفه مثبت ارزیابی های مربوط به روان درستی ‌در مورد فرد انجام می‌دهند و عده ای دیگر بعد عاطفه منفی و نبودن آن یعنی افسردگی را مهم تر می دانند.

ب) دیدگاه مبتنی بر شکاف یا فاصله^[۳۰]:

۲-۲-۸-۵-مدیریت زنجیره تأمین الکترونیک

سرعت بالا، هزینه پایین، ارتباطات و تعاملات میان تأمین کنندگان و مشتریان، عوامل کلیدی بهبود مدیریت زنجیره تأمین هستند. تمام این موارد در سایه مدیریت زنجیره تأمین الکترونیک تحقق می‌یابد. از طریق مدیریت الکترونیکی زنجیره تأمین، جریان اطلاعات و مواد طی شبکه ای از مشتریان و تأمین کنندگان به طور مؤثر جریان می‌یابند. تمامی این فرصت ها با توسعه فناوری اطلاعات پدید آمده اند. در زنجیره تأمین الکترونیک، اطلاعات به مقدار مناسب، در زمان مناسب در اختیار افراد قرار می‌گیرد.

۲-۲-۸-۶-بازارهای الکترونیک

با توسعه فناوری اطلاعات در جهان، بازارهای الکترونیکی نیز به سرعت افزایش می‌یابند. این بازارها در صنایع مختلف پدید آمده اند و تبادل خدمات و کالاها را پشتیبانی می‌کنند. یک بازار الکترونیک، محلی مجازی است که در آن تأمین کنندگان و مشتریان می‌توانند با یکدیگر دیدار نمایند و برای خرید و فروش کالا و خدمات با یکدیگر ارتباط برقرار کنند. پدید آمدن و شکل گرفتن این نوع بازارها مرهون توسعه فناوری اطلاعات است. فناوری اطلاعات محدودیت های زمانی و مکانی را تا حد بسیاری کاهش داده و زمینه برقراری ارتباطات در محیط های مجازی را فراهم نموده است. تفاوت بازارهای الکترونیک و تدارکات الکترونیک یا تجارت الکترونیک در این است که در تدارکات الکترونیک و یا تجارت الکترونیک، تنها یک خریدار وجود دارد، ولی در بازارهای الکترونیک چندین خریدار وجود دارند و تأمین کنندگان می‌توانند از این مزیت به نحو مطلوبی استفاده نمایند. بازارهای الکترونیکی می‌توانند برخی از ویژگی های ذیل را داشته باشند:

• • اتحادیه ای از تأمین کنندگان و خریداران

• • ارائه خدمات لجستیک

• • ایجاد جریان اطلاعات، کالا، خدمات و پرداخت ها

• ایجاد زبان مشترک و زیرساخت ارتباطی مناسب.(غضنفری و همکاران، ۱۳۸۹)

۲-۲-۹-روندهای مدیریت زنجیره تأمین در آینده

ظهور فناوری های نوین و افزایش استفاده از فناوری های اطلاعاتی و ارتباطاتی و نیز پیدایش اصول تفکر ناب، منجر به شکل گیری مفاهیم و تحولات جدیدی در این حوزه شده که به خصوص از اواخر قرن بیستم تا کنون حضور آن ها محسوس است و تأثیر بسیاری بر فعالیت ها و فرآیندهای زنجیره تأمین گذاشته است. این مفاهیم و تحولات عبارتند از:

1. مدیریت زنجیره تأمین

شرکت ها هم اکنون به صورت جمعی با تأمین کنندگان خود و تأمین کنندگان آن ها (تأمین کننده رده دوم) و نیز مشتریان همکاری می‌کنند تا بهبودهای مستمر، در فرآیندهای زنجیره تأمین حاصل گردد. ‌به این ترتیب شرکت ها و اعضای زنجیره، بهبودهایی را در زمینه طراحی، سرعت، کیفیت و هزینه شاهد می‌باشند.

1. کاهش زمان سیکل عملیات

زمان‌های سیکل تأمین و تدارک روی زمان‌های سیکل توسعه جامع و تولید، اثرات زیادی دارد. با وجود تمرکزهای پیوسته روی رقابت در بازار و نیز نیاز برای ‌پاسخ‌گویی‌ به مشتری، فعالیت های خرید و تأمین می‌توانند با بهره گرفتن از همکاری نزدیک با تعداد محدودی تأمین کننده، زمان سیکل را تا ۵۰ الی ۶۰ درصد کاهش دهند.

1. ارتباطات تصویری با تأمین کنندگان

خریداران می‌توانند با پرسنل فنی، طراحی، و بازرگانی تأمین کنندگان استراتژیک خود، ارتباطات تصویری داشته باشند و از امکانات کنفرانس های تصویری استفاده کنند. استفاده از این گونه فناوری ها به خریدار و فروشنده در حل مشکلات و ارائه راه حل ها کمک کرده و منجر به افزایش بهره وری و بهبود زمان‌های سیکل حل مسأله می‌گردد.

1. یکپارچه سازی با استراتژی سازمان

وجود قابلیت ها و امکانات در خرید و تأمین می‌تواند استراتژی سازمان را تحت تأثیر قرار دهد. در خرید و تأمین می توان بسته به استراتژی سازمان از روش های متفاوتی استفاده نمود.

1. واگذاری فرایند تدارک

خدمات دفتر خرید و تأمین یک سازمان می‌تواند به صورت جزئی، بخشی یا کلی به تأمین کننده شخص ثالث واگذار شود، همان گونه که هم اکنون بسیاری از شرکت ها، فعالیت های آموزش خود را واگذار می‌کنند و بسیاری دیگر از شرکت ها، عملیات نگهداری و تعمیر را واگذار می‌کنند. این امر می‌تواند منجر به دستیابی بیشتر به مهارت ها، تخصص گرایی، تعدیل ظرفیت ها و نیز کاهش هزینه های مدیریتی گردد.

1. وجود مرزهای مبهم بین کارکردها و یا حتی حذف این مرزها

متخصصانی که در گذشته کارکردهای خاصی مانند طراحی، تضمین کیفیت، برنامه ریزی تولید، تولید و خرید را انجام می‌دادند، هم اکنون با یکدیگر در هر سطح از فرآیندهای کاری فعالیت می‌کنند. فعالیت ها بیشتر به صورت موازی انجام می‌شوند به طوری که موانع موجود بین کارکردها در حال از بین رفتن هستند.

1. طراحی برای قابلیت تدارک

گزینه های موجود برای کسب مواد و خدمت می‌تواند فعالیت طراحی و نیز «طراحی برای قابلیت تدارک» را متأثر سازد.

1. به کارگیری و عمومیت یافتن «سیستم های کششی» در تولید

با کاهش زمان‌های سیکل و نیز افزایش موجودی، مفهوم «موجود بودن مواد و خدمات تنها در صورت سفارش از جانب مشتری» جایگزین تولید برنامه ریزی شده طولانی مدت می‌گردد. EDI و اینترنت ابزارهای کلیدی برای برقراری ارتباطات ضروری در این خصوص می‌باشند.

1. کاهش تعداد تأمین کندگان رده سوم و چهارم

به دلیل نیاز برای پاسخ گویی سریع تر، فرآیندهای بسیاری از تأمین کنندگان رده سوم و چهارم با تأمین کنندگان رده دوم یکپارچه می شود.

1. شبکه ای کردن تأمین کنندگان

تأمین کنندگان، شبکه ای بین خود ایجاد می‌کنند تا هم افزایی و هماهنگی بین طراحی و تخصص های کاربردی جمعی خود را به وجود آورند. چنین شبکه ای می‌تواند محصولات و خدمات بهتر را تولید نماید و زمان سیکل عملیات را کاهش دهد. در مرکز این شبکه، مشتری اولیه و دفتر خرید وجود خواهد داشت.

1. قرارداد با دو تأمین کننده به صورت همزمان برای طراحی و ساخت

تیم های اتحاد استراتژیک تجاری با اعضایی از چند تأمین کننده تشکیل می شود تا از وجود فرآیندهای کم هزینه، فناوری های جدید با قابلیت اطمینان طراحی و نیز خروجی تضمین شده فرایند، اطمینان حاصل نمایند.

1. شاهراه اطلاعاتی یا اینترنت

اینترنت که برای تمام شرکت ها قابل دسترسی است، می‌تواند امکان تبادل کم هزینه اطلاعات را بین سازمان ها و افراد ایجاد نماید.

1. عوامل کامپیوتری هوشمند

این عوامل که موجودیت های نرم افزاری هستند، قادرند تا در شبکه های کامپیوتری حرکت کنند و اطلاعات لازم مانند اطلاعات محصولات، تأمین کنندگان و قیمت ها را بیابند و یا به گونه ای فرآیندها یا تراکنش های اداری را تکمیل نمایند. چنین امری منجر به تسریع جابجایی و بازیابی اطلاعات می‌گردد و کل زمان سیکل عملیات را کاهش می‌دهد.

1. سیستم های خبره، هوش مصنوعی

سیستم های خبره، نرم افزارهای کاربردی هستند که قواعدی را در قالب برنامه های کامپیوتری در بر دارند. چنین برنامه هایی قابلیت تصمیم گیری دارند یا می‌توانند تصمیمات یا گزینه هایی برای کاربر پیشنهاد نمایند. سازمان ها به منظور تسهیل تراکنش های موجود در خرید و تأمین می‌توانند از این سیستم ها استفاده نمایند.