کمسیون تخصصی قوه قضائیه که نظرات فوق را مورد بررسی قرار می­دهد، در این زمینه چنین اعلام نظر ‌کرده‌است : « نظر به اینکه اجرای حکم دادگاه باید به وسیله شخص محکوم علیه امکان پذیر باشد، لذا در دعوای الزام به تنظیم سند رسمی احراز مالکیت رسمی خوانده ضروری است و ‌بنابرین‏ باید از اداره ثبت استعلام گردد تا کسی که سند به نام اوست و انتقال مال او احراز شده، محکوم به تنظیم سند رسمی گردد تا حکم صادره قابلیت اجرایی پیدا کند.»^[۵۳]

۲-وقوع معامله به طور صحیح بین طرفین

یکی دیگر از ارکان دعوای الزام به تنظیم سند رسمی این است که معامله به شیوه­ای درست میان طرفین منعقد شده باشد و ارکان بیع، اعم از ایجاب و قبول و معلوم بودن عوضین و جهات بیع و… به نحو کاملی محقق شده باشد؛ چنان که جایی برای ایراد و شبهه باقی نماند. در این صورت مستند دعوا ممکن است به یکی از دو حالت زیر باشد:

۱) مدرک عادی که بر انعقاد عقد معیّن قانونی یا قرارداد نامعیّنِ صحیح دلالت کند؛ البتّه در­صورتی­که ایرادی، اعم از انکار یا ادّعای جعل، به اصالت سند وارد نشود و یا ادّعای انحلال قرارداد به نحوی از انحاء قانونی، اعم از فسخ یا اقاله مطرح نگردد. در این صورت، دادگاه پس از نخستین جلسه­ دادرسی، مبادرت به انشای رأی می­ نماید و در صورت ایراد یا ادّعای جعل در نخستین جلسه­ دادرسی، با صدور قرار کارشناسی راجع به اصالت یا جعلیّت سند برّرسی می­ کند.^[۵۴]

۲) ممکن است قرارداد بیع که بین دو نفر تحقق پیدا ‌کرده‌است، فقط با ایجاب و قبول شفاهی انجام گرفته باشد که مراتبِ تحقق آن، توسط شهودی که واجد شرایط ادای شهادت هستند، گواهی می­ شود. البته شهادت شهودی که بر وقوع یا انعقاد عمل حقوقی دلالت کند. در این صورت دادگاه پس از تشکیل نخستین جلسه­ دادرسی، قرار استماع شهادت شهود را صادر می­ کند^[۵۵]. سپس وقت دیگری برای دعوت طرفین و شهود، به منظور استماع یا ادای شهادت تعیین می­گردد. پس از تشکیل دادگاه و گواهی گواهان به نحو صریح و روشن، مبنی بر وقوع عمل حقوقی به نحو صحیح و احراز ‌مالکیت خواهان، دادگاه مبادرت به انشای رأی مطابق با خواسته می­ نماید وگرنه در صورت عدم احراز، حکم به بی­حقّی وی صادر می­ کند.

ج: موانع طرح دعوی الزام به تنظیم سند رسمی

گاهی اوقات در جریان رسیدگی به دعوای الزام به تنظیم سند رسمی، با موانعی مواجه می­شویم که صدور حکم با وجود آن موانع به سادگی ممکن نمی ­باشد و لازم است که اقدامات دیگری از سوی خواهان دعوا به عمل آید تا موجبات حکم الزام به تنظیم سند رسمی فراهم آید. در زیر به برخی از این مسائل اشاره می­ شود:

۱- در رهن بودن ملک موضوع دعوا: خریدار باید اطمینان حاصل نماید تا ملکی را که خریداری نموده و برای آن درخواست الزام به تنظیم سند رسمی داده است، در رهن یا بازداشت نباشد. اساساً معامله و انتقال مالی که در رهن قرار دارد، به موجب مقرّرات قانون مدنی جایز دانسته نشده است؛ ماده ۷۹۳ قانون مدنی در این خصوص مقرّر داشته است: «راهن نمی­تواند در رهن ‌تصرفی نماید که منافی با حقّ مرتهن باشد» ؛ ‌بنابرین‏ انتقال مال مرهونه به غیر، با رعایت حقوق مرتهن مقدور است؛ بر این­ اساس در این حالت خریدار می بایست، فکّ رهن مورد معامله را نیز از دادگاه مطالبه نماید، لیکن فکّ رهن در صورتی ممکن است که بدهی راهن تسویه شده باشد.

در این زمینه رأی وحدت رویه هیئت عمومی دیوان عالی کشور به شماره­ به شرح زیر صادر شده است: « مطابق مواد قانون مدنی، گرچه رهن موجب خروج عین مرهونه از مالکیت راهن نمی­ شود؛ لیکن برای مرتهن نسبت به مال مرهونه، حق عینی و حق تقدم ایجاد می­ نماید که می ­تواند از محل فروش مال مرهونه طلب خود را استیفاء کند و معاملات مالک نسبت به مال مرهونه در صورتی که منافی حق مرتهن باشد، نافذ نخواهد بود اعم از اینکه معامله راهن بالفعل منافی حق مرتهن باشد یا بالقوه. بنا به مراتب مذکور در جایی که بعد از تحقق رهن، مرتهن مال مرهونه را به تصرف راهن داده، اقدام راهن در زمینه فروش و انتقال سرقفلی مغازه مرهونه به شخص ثالث بدون اذن مرتهن از جمله تصرفاتی است که با حق مرتهن منافات داشته و نافذ نیست، در نتیجه رأی شعبه ۱۴ دیوان عالی کشور که با این نظر موافقت دارد به اکثریت آرای صحیح و قانونی تشخیص می­ شود و…..برای شعب دیوان عالی کشور و دادگاه­ها در موارد مشابه لازم­الاتباع است.»^[۵۶]

با توجه به آنچه گفته شد، به نظر می­رسد که در تعارض دعوای الزام به تنظیم سند رسمی با رهن ملک موضوع بیع نامه، باید بین دو حالت تفکیک قائل شد:

گاهی اوقات تنظیم سند رهنی، موخر بر بیع نامه عادی است، در این صورت اگر هم با فروش نامه عادی، خریدار را مالک نشناسیم، با تنظیم فروشنامه مذکور، حق دینی(تعهد به تنظیم سند رسمی) به نفع او ایجاد شده است و عمل بعدی فروشنده در رهن ملک موضوع بیع نامه، مخالف حق مذکور ‌می‌باشد و لذا خریدار می ­تواند با تقدیم دادخواست ابطال سند رهنی تنظیمی، مقدمات صدور حکم الزام به تنظیم سند رسمی علیه فروشنده را فراهم کند. اما گاهی تنظیم سند رهنی مقدم بر بیع­نامه عادی است، در این صورت چون حق مرتهن نسبت به عین مرهونه، حق عینی تبعی ‌می‌باشد، با انتقال مال مذکور به هر شخصی، حق مذبور در برابر آن شخص و سایر اشخاص قابل استناد بوده و مرتهن می ­تواند طلب خود را از محل مال مذکور وصول نماید، لذا صدور حکم الزام به تنظیم سند رسمی علیه فروشنده به ویژه با ذکر حقوق مرتهن، فاقد منبع قانونی به نظر می­رسد.^[۵۷] ‌بنابرین‏ چنانچه پلاک مورد ادّعا، در رهن باشد، با وجود حقّ عینی مرتهن، تا زمان فکّ رهن، امکان تنظیم سند رسمی پلاک ثبتی مرهونه وجود ندارد؛ ‌بنابرین‏ دعوای الزام به تنظیم سند قابلیّت استماع نخواهد داشت؛ مگر اینکه خواهان مدرکی ارائه نماید که حاکی از اذن مرتهن باشد؛ در این حالت با طرف دعوی قرار دادن مرتهن، دعوی قابل استماع خواهد بود؛ در غیر این صورت خریدار می ­تواند با تقدیم دادخواستی، الزام فروشنده به فک رهن و تنظیم سند رسمی به نام خود را مطالبه نماید و پس از صدور حکم، چنانچه فروشنده نسبت به فک رهن و تنظیم سند به نام خریدار اقدام نکرد، خریدار با هزینه متعهد(فروشنده) موجبات فک رهن را فراهم آورده و پس از فک رهن، سند رسمی توسط فروشنده و در صورت امتناع وی، توسط نماینده دادگستری در دفترخانه اسناد رسمی به نام خریدار انتقال یابد.

۲- متعلق به غیر بودن ملک موضوع دعوا: همچنین در مواردی که فروشنده مالک رسمی مورد معامله نباشد، خریدار می ­تواند با طرح شکایت، با موضوع فروش مال غیر، در جهت احقاق حق خود اقدام نماید. در این موارد، الزام فروشنده به تنظیم سند رسمی انتقال، امکان­ پذیر نیست؛ زیرا وی مبادرت به فروش مالی کرده که قانوناً متعلّق به وی نبوده است.

مدل رهبری خدمتگزار، اعضای سازمان را به ‌عنوان افر ادی که دارای توانایی‌های کمتری نسبت به مدیر خود هستند توصیف نمی کند، بلکه به کارکنان نیز ارزش هایی همانند مدیران سازمان ها می‌دهد. اعضای سازمان همگی از شان و منزلت یکسانی برخوردار هستند و همگی به شکلی فعال در مدیریت و تصمیم گیری های سازمانی مشارکتی فعال دارند. به کارگیری اصول رهبری خدمتگزار می‌تواند ابزار مناسبی برای تأسيس سازمان هایی باشد که مناسب قرن بیست ویکم هستند. گرین لیف انگیزه خود را برای مطرح کردن تئوری رهبری خدمتگزار، تاثیر بر جامعه می‌داند به عقیده او سازمان ها آن طور که باید وشاید به جوامع خدمت نمی کنند. لذا وی هدف خود را از بیان تئوری رهبری خدمتگزار تشویق رهبران به خدمت رسانی بیان ‌کرده‌است. (Horsman,2001)

به هر حال آن چه که مهم است توجه ‌به این نکته است که در مدل گرین لیف خدمت رسانی تنها به معنای انجام کارها برای دیگران نمی باشد بلکه هدف رهبران خدمتگزار این است که افرادی که به آن ها خدمت شده است شایستگی کلیدی و انگیزش بیشتری برای خدمت به جوامع و سازمان ها به دست خواهند آورد. گرین لیف معتقد است که مدل رهبری خدمتگزار تنها برای سازمان های بزرگ نمی باشد، بلکه آن را می‎توان درتمامی سطوح سازمان به کار برد. به طوری که او حتی استفاده از این مدل را برای پدران و مادران نیز توصیه ‌کرده‌است. رهبری خدمتگزار می‌تواند جایگزین مناسبی برای مدیریت توازن بین قدرت و مسئولیت باشد ومی تواند جایگاه بسیاری از افراد سازمان را بهبود بخشد.

چشم انداز گرین لیف از جامعه خدمتگزاران وسوسه انگیز می‌باشد. جامعه ای را تصور کنند که خدمتگزاری به دیگران همواره اولین انتخاب باشد. ابتدا به دیگران خدمت کنید و سپس نیازهای خود را برآورده سازید. در این جامعه حرص و طمع جایی نخواهد داشت. جامعه ای که بسیاری از نیازها توسط دیگران برآورده می‌گردد و درآن افراد می‌توانند زمان بیشتری را به فعالیت هایی بپردازند که با توانایی ها و قابلیت های آن ها سازگاری بیشتری دارد. تئوری گرین لیف را می توان از جمله تئوری های انسان محور به شمار آورد (Horsman,2001).

به طورکلی ۹ ویژگی لازم و ۱۱ ویژگی ملزوم از رهبری خدمتگزار ارائه شد. این ویژگی‌ها پایه واساس مدل رهبری خدمتگزار ا تشکیل می‌دهند. مدل لازم از این جهت ارزشمند است که پایه ای برای درک، کاربرد، تحقیق و توسعه مفهوم رهبری خدمتگزار را ارائه می‌دهد. ویژگی‌های شناختی رهبران نکته آغازین مدل رهبری خدمتگزار را تشکیل می‌دهند. بیشترین نویسندگان ادعا می‌کنند که ویژگی‌های رهبری خدمتگزار از ارزش‌ها و اعتقادات خود رهبران نشأت می گیرند. متغیر ارزش‌ها درمدل رهبری متغیر مستقل است. متغیر وابسته رهبری خدمتگزاراست. همچنین ویژگی‌های لازم توصیف کننده، متغیر وابسته رهبری خدمتگزار هستند که اثربخشی رهبری خدمتگزار را شکل می‌دهند. علاوه براینها ویژگی‌های ملزوم بر انتقال ارزش‌ها به ویژگی‌های لازم اثر می‌گذارند. رهبری خدمتگزار متغیر قابل کنترلی است که بر سازمان‌ها اثر می‌گذارد. نتیجتا رهبری خدمتگزار خود درنهایت یک متغیر مستقلی می‌گردد که بر متغیر وابسته بعدی اثر می‌گذارد مثل عملکرد سازمانی. هرچند که متغیرهای مداخله گر وتعدیل گرهایی مثل فرهنگ سازمانی و نگرش افراد ممکن است ‌بر اثربخشی رهبری خدمتگزار اثر بگذارند. مثلا سیستم های ارتباطی معمول سازمان ممکن است فرایند خدمتگزاری را تسهیل سازد. . (Russel and Stone,2002)

۲-۹-۱٫ تئوری رهبری خدمتگزار اسپیرز

تئوری رهبری خدمتگزار اسپیرز دارای ۱۰ ویژگی می‌باشد که عبارتند از : ۱- گوش دادن ۲- همدلی ۳- بهبود بخشی ۴- آگاهی ۵- تشویق و ترغیب ۶- مفهوم سازی ۷- آینده نگری ۸- خادمیت ۹- تعهد به رشد افراد ۱۰- ایجاد گروه.

گوش دادن : گوش دادن به معنای توجه محترمانه به آن چه گفته می شود و یا گفته نمی شود است. گرین لیف معتقد است که یک رهبر خدمتگزار درصورتی می‌تواند پاسخگوی مشکلات باشد که ابتدا یک شنونده خوب باشد. زیرا بدین وسیله یک رهبر می‌تواند تیم کاری خود را تقویت کرده و کارهایی را که بایستی انجام گردد برنامه ریزی و سازماندهی می‌کند. همچنین گوش دادن یکی از راه های اساسی است که رهبران احترام و قدردانی خود را به دیگران نشان می‌دهند( حسن پور، ۱۳۸۳). درادبیات رهبری گوش دادن شامل فرآیندی است که درآن رهبر قادراست تفکرات درونی پیرامونش را تشخیص داده و نظرات وایده های آن‌آموزش‌ها را مورد توجه قرار دهد و از آن ها آگاهی کامل داشته باشد. رهبران به وسیله گوش دادن می‌توانند احترام و قدردانی خود را به دیگران نشان دهند.

همدلی : یک رهبر خدمتگزار توسط همدلی خودش را به جای پیروانش قرار می‌دهد. همدلی واکنشی آگاهانه است که سبب می‌گردد رهبران نقاط ضعف و مشکلات پیروان را درک کرده و همواره تلاش کنند که آن مشکلات را برطرف نمایند. رهبران خدمتگزار ضعف پیروان را پذیرفته و همواره درصدد یافتن راه حلی برای این ضعف ها می‌باشند. رهبر خدمتگزار روحیه پیروان خود را به وسیله همدلی به سمت تعالی هدایت می‌کند واز این طریق روحیه اعضای تیم خود وتمایل آن ها را برای همکاری با خودش بالا می‌برد. . (Washington,2006)

بهبود بخشی : یک رهبر خدمتگزار می‌تواند به کمک بهبود بخشی دیدگاه های متضاد به وجود آمده میان پیروان خویش را به شکلی اثربخش حل نماید. وی روابط بین فردی سالم را میان پیروان خود تقویت می‎کند و هنگامی که وی بتواند محیطی گرم، عاطفی و التیام دهنده برای پیروانش فراهم کند، پیروان نیز به وی اطمینان کرده و هرگاه با مشکلی مواجه می‌شوند از کمک و مشورت او استفاده خواهند کرد.

آگاهی : وجود خصوصیت آگاهی دررهبران به آن ها این توانایی را می‌دهد که بتوانند آن چه راکه ممکن است رخ دهد را پیش‌بینی کرده و خود را برای رویارویی با وقایع آماده کنند.

تشویق و ترغیب : تشویق ‌و ترغیب یکی از مهارت های اساسی رهبری خدمتگزاراست. چنین رهبری کسی است که ریسک پذیر بوده و راهی را نشان می‌دهد که پیروان داوطلبانه آن را دنبال می‌کنند چرا که متقاعد می‌شوند که مسیر رهبر مسیر درستی است و احتمالا ‌بهتر از راه حل آن هاست. رهبری از طریق تشویق ‌و ترغیب دارای خاصیت تغییر می‌باشد درصورتی که از طریق اجبار چندان به راه حل مطلوب نمی رسد. رهبران خدمتگزار تلاش نمی کنند که دیگران را کنترل کنند بلکه آن ها خرد و ذکاوت خود را تقسیم کرده، درک و فهم را از طریق تشویق و ترغیب بالا می‌برند ( حسن پور، ۱۳۸۳) به عقیده گرین لیف، مهارت بحرانی رهبری خدمتگزار همان تشویق ‌و ترغیب است. ( قرایی پور، ۱۳۸۷).

بر اساس آیه فوق عدالت یکی از محوری­ترین و مهم­ترین اصول دین اسلام ‌می‌باشد. به همین دلیل است که اسلام همواره حقوق مسلمانان، عرض ‌و آبروی آن­ها را محترم شمرده و بر رعایت آن تأکید می­ورزد و سیره ائمه ^{علیهم­السلام} نیز مؤید همین مطلب ‌می‌باشد. چنان­چه که سیره امیر مؤمنان علی ^{علیه­السلام} نیز بر همین امر- برقراری عدالت- استوار است و در حقیقت وقتی جرمی که مربوط به حقوق­الناس یا حقوق­الله در نزد ایشان به اثبات می­رسید باقاطعیت اجرا می­کردند زیرا ایشان معتقد بودند که دادرسی میزان عدل خداوند در روی زمین برای گرفتن حق مظلوم از ظالم است. ‌بنابرین‏ در جامعه­ای که بر پایه عدالت استوار است؛ حقوق هریک از افراد نیز محترم شمرده شده است.

لذا خداوند در تزاحم میان حقوق، نسبت به حق­الناس تأکید خاصی دارد وآن­ را با موازین بسیار دقیق بررسی می­ کند. اما آن­جا که حق خود در میان باشد با فضل و کرم خود رفتار می­ نماید. «پس اگر حاکم اسلامی در عفو و بخشش اشتباه کند بهتر است از این­که در مجازات و عقوبت اشتباه کند و چه بسا که دیگر جایی برای جبران آن باقی نماند.». (ترمذی، بی­تا، ج۴، ۳۳ به نقل از سمیعی، بی­تا، ۱) البته این بدان معنا نیست که حدود الهی تعطیل­بردار است زیرا رسول اکرم ^{صلی­الله علیه وآله وسلم} می­فرمایند: «به مجازات رساندن مجرم بر روی زمین برای خدا از بارانی که چهل شبانه روز بر زمین عطشناک ببارد سودمند­تر ‌و برتر است». (حرعاملی، ۱۴۰۹، ج۲۸، ۱۳)توجیه این حدیث ‌به این صورت است که اگر مجرمان عادلانه و بر اساس قطع و یقین مجازات شوند همانند بارانی هستند که موجب بارور شدن جامعه می­شوند. اما آن­جا که مجازاتی بر اساس ظن و گمان و تردید صورت پذیرد، ظلم بیداد می­ کند. ‌بنابرین‏ قاعده درء روح تخفیف و تسامحی است که اساس تشریعات نظام جزای اسلام را تشکیل می­دهد و تا حد زیادی تأمین­کننده امنیت به متهمان به جرایم است. هم­چنین نشان­دهنده اهتمام عظیمی است که اسلام به حرمت و شخصیت انسان­ها به خرج داده است ومانع از کیفر و مجازات بی­دلیل و اثبات نشده­ی آنان می­ شود ‌و احتیاط نام­برده ‌به این معنا است که حق­الناس نباید معطل باقی بماند زیرا معطل باقی­ماندن حق­الناس موجب ضرر وزیان بر مردم می­ شود. لذا حاکم با توجه به ادله آورده شده حکم مقتضی را حتی در صورت عدم حضور متهم باید صادر نماید.

۳: امکان رسیدگی غیابی در حقوق­الناس بر خلاف حقوق­الله

«الظاهر اختصاص جواز الحکم علی الغایب بحقوق الناس فلا یجوز الحکم علی الغایب بحقوق الناس فلا یجوز الحکم علیه فی حقوق الله تعالی مثل الزنا»«یعنی در ظاهر، جواز محاکمه­ی غایب مخصوص به حقوق­الناس است و اما ‌در مورد حق­الله مانند زنا محاکمه غیابی متهم به زنا جایز نیست». (خمینی، ۱۳۸۴، ۵۷۵)دلیل این­که در حقوق­الله حکم غیابی جاری نمی­ شود همان قاعده درء است که در حقیقت شبهات حدود را بر می­دارد.

امام خمینی(۱۳۸۶، ج۲، ۴۸۶) در حصول شبهه می­فرمایند: «اعتقاد به حلیت عمل لازم است و با وجود گمان غیر معتبر یا محض احتمال حلیت حصول شبهه مشکل است. ‌بنابرین‏ کسی که به حکمی جاهل بوده و به جهل خود التفات دارد و در حالی که احتمال حرمت را هم می­دهد ‌و درصددپرسش

برنیامده عمل او مصداق شبهه نیست». به همین دلیل است که پیامبر اکرم ^{صلی­الله علیه وآله وسلم} وامیرمؤمنان حد را با راه و روش خود از اقرارکننده دفع می­کردند واین برای احتیاط در نگاه­ ­داشت دماء بوده است.

مؤید این مطلب داستانی از قضاوت­های حضرت علی ^{علیه­السلام} است که در روایات ذکر شده که زنی به دلیل اضطرار و نجات ازتشنگی شدید، مرتکب عمل زنا شد، عمر می­خواست حد زنا بر او جاری کند، اما امام علی ^{علیه­السلام} پس از بررسی، با استناد به آیه­ی شریفه­ی «فَمَنِ اضْطُرَّ غَیْرَ باغٍ وَ لا عادٍ فَلا إِثْمَ » (سوره بقره(۲)، آیه­ی ۱۷۳) از اجرای حد ممانعت نمود. در این حال بود که عمر گفت: « لولا علی لهلک عمر». (بروجردی، بی­تا، ج۳۰، ۶۶۳)

‌بنابرین‏ آن­چه از مطالب فوق بر می ­آید این است که ائمه ^{علیهم­السلام} در حقوق­الله تا زمانی­که تمام شرایط جرم را یکی یکی بررسی نمی­کردند و ازخود مجرم بازجویی نمی­کردند حکمی بر او صادر نمی­کرند زیرا ممکن بود هریک ازاحتمالات موجود مانند جهل، اضطرار و اکراه حدود را بردارند و این در حالی بود که در جرایم حق­الناسی، خداوند حقوق بندگانش را مقدم برحقوق خود قرار داده و در این­باره آمده است: «جعل الله سبحانه حقوق عباده مقدمه علی حقوقه فمن قام بحقوق عبادالله کان ذلک مودیا الی القیام بحقوق الله»«خداوند حقوق بندگانش را مقدم بر حقوق خود قرار داده است و کسی که حقوق بندگانش را رعایت کند حقوق الهی را نیز رعایت خواهد کرد». (محمدی ری شهری، ۱۳۷۷، ج۲، ۴۸۰)

بهر حال، اهمیت فوق­العاده حق­الناس ولزوم اهتمام به رعایت حق مردم مورد توجه و توافق فقها قرار گرفته است. زیرا در حق­الناس انسان با مردم روبروست که چه بسا ازحق خود نگذرند وانسان به همین خاطر در روز جزا گرفتار باشد. در حالی که در حق­الله انسان با خداوند کریم، بخشنده و مهربان روبروست که نهایت کرامت و بزرگواری را با بندگانش دارد و با اندک بهانه­ای از بنده گنهکارش می­گذرد؛ اما بنده­ای که حق دیگری را تباه کرده باشد، بدون جلب رضایت او نمی­تواند رضایت الهی را جلب نماید.

لذا آن مقدار تأکید و سفارشی که نسبت به رعایت حق­الناس شده، نسبت به واجبات الهی نشده است. به همین دلیل است که در حق­الناس قاعده تخفیف جاری نمی­ شود؛ و در حقیقت حق­ الناس از عمومیت آیه­ی قرآن کریم «قُلْ یا عِبادِیَ الَّذینَ أَسْرَفُوا عَلى‏ أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَهِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ

یَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمیعاً إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحیم»«بگو ای بندگان من که بر خویشتن زیاده­روی داشته­اید از رحمت خدا ناامید مشوید در حقیقت خدا همه گناهان را می­آمرزد که او خود آمرزنده مهربان است.» (سوره زمر(۳۹)، آیه­ی۵۳) خارج است. زیرا این آیه ناظر به گناهانی است که به رابطه انسان با خدای متعال مربوط باشد. از سوی دیگر هم ائمه ^{علیهم­السلام} برای این­که عده­ای از مجرمین از عدم حضور در جلسه محاکمه می­خواستند سوءاستفاده کنند، و این موجب تضییع حق دیگران می­شد حکم غیابی را صادر می­کردند؛ اما شرایطی را هم برای شخص غایب در نظر می­گرفتند تا اگر مجرم غائب برگشت حقوق وی زایل نشود. هر چند که امام علی ^{علیه­السلام} فرموده­اند:«النبی‏ ص لما وجهنی‏ إلى‏ الیمن‏ قال إذا تقوضی إلیک فلا تحکم لأحد الخصمین دون أن تسمع من الآخر قال فما شککت فی قضاء بعد ذلک‏ »« هنگامی که از طرف رسول خدا مأموریت یافتم جهت کار قضایی به یمن بروم، حضرت به سفارش کردند که وقتی بین مردم قضاوت می­کنی هیچ وقت قبل از این­که از دو طرف بپرسی حکم صادر نکن. حضرت فرمود: من این گفته را نصب العین خود قرار دادم و دچار تردید نشدم». (مجلسی، ۱۴۰۳، ج۱۰۳، ۲۷۶)

همان طور که ملاحظه شد بر طبق فرمایش پیامبر اکرم اصل، عدم صدور حکم غیابی در جرایم است و صدور حکم غیابی در جرایم حق­الناسی برای جلوگیری از تضییع حقوق مردم با توجه به تأکیداتی که در این­باره شده یک استثنا ‌می‌باشد.

گفتار چهارم: برخی از مصادیق حق­الله و حق­الناس در جرایم کیفری

برخی پژوهش ها نشان می‌دهد در مواردی که ایجاد ارتباط عاطفی با کارکنان و توجه نسبت به رفاه آنان در مدیریت یک سازمان نادیده گرفته می شود، درصد بیشتری از کارکنان آن سـازمان گرفتـار فرسـودگی شغلـی می شـوند.

یکی از عواملی که در بی رمقی، تنیدگی یا فرسـودگـی شغلـی نقـش قابـل توجهـی دارد، شیوه ای است که افراد برای کنار آمدن با فشار روانی ناشی از کار زیاد، به کار می گیرند، بعضی از افراد اساساً تأثیرگذار هستند و فعالانه با رویدادها روبه رو می‌شوند و انرژی زیادی را صرف اثرگذاری بر وقایع و محرک های تنش زای پیش‌بینی شده می‌کنند. (سلیمانی باغشاه، ۱۳۸۴)

به بیان دیگر از شیوه کنار آمدن با مشکلات و در عین حال کنترل معضلات استفاده می نمایند. اما برخی اشخاص فقط واکنش نشان داده و اجازه می‌دهند تا رویدادها و اتفاقات بر آنان تحمیل شود اما تحمل پذیرش عوارض و نتایج چنین رویدادها و حوادثی، ندارند. این روش برخورد را می توان تحمل مشکلات یا فرار از آن نامید. تحقیقات انجام شده نشان می‌دهد در مجموع افرادی که برای کنترل مشکلات خود در کار، از راهبردهای مناسب استفاده می‌کنند، کمتر دچار فرسودگی شغلی می‌شوند و ارزیابی آنان از پیشرفت شخصی خود نیز مثبت تراز کسانی است که از راهکارهای مناسب استفاده نمی کنند.

برعکس افرادی که شیوه تسلیم در برابر مشکلات یا فرار از آن را پیشه می‌کنند بیشتر در معرض فرسودگی هیجانی و نگرشی (دگرسان بینی خود) قرار می گیرند. نتایج بررسی ها نشان می‌دهد روش‌ها و راهبردهای نامناسب که افراد در پاسخ به محرک های تنش زای ناشی از شغل و زندگی اتخاذ می نمایند، نقش مهمی را در احتمال قربانی شدن آنان و گرفتار آمدن در دام فرسودگی ایفاء می‌کند.

عوامل دیگری که سبب می شود افراد به فرسودگی شغلی دچار شوند عبارتند از:

1. 1. ناآشنا بودن افراد با هدف یا اهداف سازمان یا قابل درک نبودن این اهداف برای آنان.

1. سیاستهایی که مدیریت سازمان در ابعاد مختلف وضع می کندیا در عمل به کار می‌گیرد.

۳ – شیوه های رهبری و مدیریت در سطوح سرپرستی (یا سبک رهبری سرپرستان واحدها در سازمان

1. 1. سخت و غیرقابل انعطاف بودن قوانین، مقررات و آیین نامه ها در سازمان.

1. ناسالم بودن شبکه های ارتباطی در سازمان و فقدان ارتباط های دوطرفه و از پایین به بالا در سازمان.

۶ – بی توجهی مدیریت سازمان به امور کارکنان (رفاهی، درمانی، تفریحی و…)

۷- عدم بهره گیری از همه توان و استعدادهای بالقوه افراد در انجام دادن وظایف شغلی.

۸- مبهم بودن نقش فرد در سازمان و در فرایند تولید، توزیع و مصرف کالاها و خدمات ارائه شده توسط سازمان.

۹- ناراضی بودن افراد از سازمان یا از شغل خود.

۱۰- فقدان امکانات لازم برای رشد و ترقی یا ارتقای افراد در سازمان.

۱۱- قرار گرفتن افراد در شرایط کاری که لازم است در زمانی محدود کاری بیش از توان خود انجام دهند.

۱۲- واگذار کردن مسئولیت‌های بیش از ظرفیت افراد به آنان و ترس از توانایی برای انجام دادن این مسئولیت‌ها.

۱۳- گرفتارشدن در شرایط تصدی نقش های متعارض که طی آن نقشهایی به عهده فرد گذاشته می شود که با هم در تعارض اند.

۱۴- هماهنگ نبودن میزان پرداخت حقوِ و مزایا با میزان کاری که انتظار می رود افراد در سازمان انجام دهند.

۱۵ – نامناسب بودن نظام ارزیابی عملکرد شغلی افراد و جایگزین شدن رابطه به جای ضابطه در سازمان.

۱۶- فقدان امکانات مناسب و اثر بخش آموزشی برای کارکنان سازمان و ناآشنا بودن آنان با وظایف شغلی خود.

۱۷- عدم به کارگیری روش های عملی برای آزمایش و انتخاب افراد و واگذاری تصدی مشاغل به افراد غیرواجد شرایط.

۱۸ – ناآشنایی کامل افراد به وظایف شغلی خود از همان آغاز ورود به یک سازمان. (سلیمانی باغشاه، ۱۳۸۴)

۲-۴ روش های مقابله با فرسودگی‌ شغلی

در جهان امروز توانمندی، قدرت اقتصادی و رفاه هر کشوری در گرو استفاده بهینه از امکانات، منابع و نیروی انسانی آن کشور است. در این راستا هر چه نیروی کار شایسته تر و کارآمدتر باشد پیشرفت و توفیق آن کشور در عرصه های گوناگون اقتصادی و اجتماعی بیشتر خواهد بود. بدون شک در عرصه رقابتهای اقتصادی کارآمد بودن فرد، مؤسسه یا یک کشور در برابر رقبا در صورتی امکان پذیر است که بتوان کار یا فعالیتی مشخص را با کیفیت برتر، سرعت بیشتر و کوشش کمتر انجام داد. از این رو، سرعت و مهارت از عوامل سازنده کارآمدی به شمار می‌آیند. (اسماعیلی، ۱۳۷۸)

در این مورد کارشناسان و پژوهش گران بر این باورند که کارآمدی هر فرد به عواملی گوناگون مانند استعداد، هوش، انگیزش، کیفیت ماشین و ابزار کار مورد استفاده، آموزش و تخصص مورد نیاز، شرایط محیط کار، ملاحظات خستگی زدایی و… بستگی دارد. اهمیت شناخت شیوه های خستگی زدائی بدین منظور است که با راهکارهای مناسب بتوان از فرسودگی و خستگی بیشتر پیشگیری کرد و این عارضه را در صورت بروز فرسودگی درمان نمود.

در بررسی این عارضه فرسودگی باید بر این نکته آگاه بود که خستگی همانا پیامد کار مداوم و یکنواخت است که با استراحت آثار آن تدریجاً از بین می رود، اما نشانه های بیماری فرسودگی شغلی متعدد است و نباید این نوع خستگی مزمن را با خستگی های معمولی و زودگذر اشتباه نمود. یکی از معضلات افراد مبتلا به فرسودگی ناشی از کار که از فرسایش جسمی رنج می‌برند، قدرت آنان برای کار کردن کاهش می‌یابد و بیشتر اوقات خسته ‌و ناتوان هستند. افزون بر این، نشانه های بیماری فیزیولوژیک مانند سردردهای مکرر، تهوع، اختلال در خوابیدن و تغییر عادات مربوط به غذاخوردن (مانند از دست دادن اشتها) در این افراد است.

مشکل دیگر این افراد فرسودگی هیجانی است. افسردگی، احساس درماندگی و نیز احساس به دام افتادن در کار و شغل خود، بخشی از مشکلات هیجانی آن ها است. افراد گرفتار خستگی شغلی غالباً دچار فرسودگی نگرشی (از این اختلال غالباً به عنوان دگرسان بینی خود یاد می شود) نیز هستند.

این افراد نسبت به دیگران بدگمان می‌شوند، این تمایل در آنان ایجاد می شود که با دیگران بیشتر مانند یک شی ء رفتار کنند تا به عنوان یک انسان و ضمناً نسبت به آنان نیز نگرشی منفی پیدا می‌کنند. افرادی که دچار فرسودگی شغلی هستند این تمایل را پیدا می‌کنند که خود یا شغلی که به عهده دارند، سازمان محل کار خویش و به طور کلی، زندگی خود را بی اعتبار جلوه دهند. به بیان دیگر، این افراد جهان اطراف خود را بیشتر با عینک خاکستری نگاه می‌کنند و نمی توانند زیباییهای زندگی را ببینند و این احساس را پیدا می‌کنند که پیشرفت شخصی آن ها کند است، ‌به این نتیجه می‌رسند در گذشته نیز قادر نبوده اند پیشرفت شخصی زیادی داشته باشند و می پندارد در آینده نیز پیشرفتی نخواهند داشت. (اسماعیلی، ۱۳۷۸)

۲-۵ استرس و فرسودگی شغلی

استرس، فرسودگی بدنی یا عاطفی است که بر اثر مسائل و مشکلات واقعی یا تصوری پدید می‌آید.

کنوانسیون حمایت از میراث فرهنگی و طبیعی جهان ( کنوانسیون میراث جهانی) در ارتباط با شناسایی، حمایت و حفاظت از سایت های با اهمیت فرهنگی و طبیعی است که در قلمرو دولت های عضو قرار گرفته است. متعاهدین بر اساس مواد ۱ و ۲ کنوانسیون، به شناسایی و ترسیم سایت های قرار گرفته در قلمرو سرزمینی شان به عنوان میراث طبیعی بر اساس ماده ۲ عبارت است از : «آثار طبیعی متشکل از ساختارهای فیزیکی و بیولوژیکی و یا مجموعه ای از این نوع ساختارها که به لحاظ زیبایی شناسی و فیزیوگرافیکی، و مناطق کاملا مشخص که زیستگاه حیوانات و گیاهان تهدید شده و به لحاظ علمی و حفاظتی دارای ارزش جهانی برجسته و ممتاز هستند؛ محوطه های طبیعی یا مناطق کاملا مشخص طبیعی که به لحاظ علمی و حفاظتی و زیبایی طبیعی، حائز ارزش جهانی برجسته و بی بدیل هستند.»

در واقع باید گفت که میراث طبیعی از نظر کنوانسیون، مناطق مشخصی هستند که زیستگاه حیوانات و گیاهان تهدید شده بوده و از لحاظ علمی و حفاظتی، ارزش جهانی ممتازی دارند.

______________________________

^۱ مجموعه کمیسیون های بین‌المللی تصویبی دولت ایران، جلد پنجم، ص ۴۸۸٫

منظور از حیوانات و گیاهان تهدید شده، گونه های در معرض انقراض و کمیاب است، کنوانسیون از زیستگاه حمایت می‌کند.

گونه ای که در معرض انقراض است به خودی خود مورد حمایت کنوانسیون قرار نمی گیرد. بلکه مناطق طبیعی چشمگیر، که در بردارنده کونه های کمیاب هم هستند، مجموعا وضعیت مناسبی را به وجود می آورند که آن منطقه توجه جامعه بین‌المللی را معطوف به خود کند و در زمره میراث طبیعی جهانی قرار می‌گیرد. این کنوانسیون مانند کنوانسیون رامسر یک «معاهده منطقه محور» است.

بر اساس ماده ۵، متعاهدین یک تعهد عام وکلی مبنی بر اتخاذ اقداماتی به منظور حمایت، حفاظت و تعیین سایت هایی واقع در قلمرو سرزمینی شان را دارند. این اقدامات عبارت است از :

• • بسط و توسعه تحقیقات و مطالعات علمی و فنی و اتخاذ روش های اجرایی به منظور قادر کردن دولت های عضو در مواجهه با خطراتی که تهدیدی جدی در مقابل با میراث فرهنگی و طبیعی به شمار می رود؛

• • اتخاذ روش های قانونی، علمی، فنی و اجرایی و تدابیر مالی مورد نیاز برای شناسایی، حمایت، حفاظت و احیای میراث فرهنگی یا طبیعی.

در حالی که هر دولت عضو به حفظ میراث فرهنگی و طبیعی واقع در قلمرو خود ملزم شده است، همه دولت های عضو رسما می‌پذیرند که میراث مذکور، جهانی به شمار رود و بر عهده جامعه بین‌المللی است که به دلیل حمایت از این میراث، همکاری کنند. ‌بنابرین‏ دولت های عضو متعهدند در شناسایی، حمایت و حفاظت از این میراث، در صورت تقاضای دولتی که میراث در سرزمین آن قرار دارد، کمک کنند. علاوه براین و جالب تر اینکه، هر دولت عضو متعهد می شود که آگاهانه از هر گونه اقدامی که ممکن است به طور مستقیم یا غیر مستقیم به میراث واقع در قلمرو سایر دولت ها لطمه زند، خودداری کند (ماده ۶). سرانجام ماده ۷ اصل نظام همکاری و کمک بین‌المللی طرح شده را برای حمایت از اعضا در تلاششان برای حفاظت و شناسایی این میراث مقرر می‌دارد.

کنوانسیون، کمیته میراث جهانی را تأسيس کرد که یکی وظایف اصلی آن تهیه، چاپ و انتشار «فهرست میراث جهانی» است . پیشنهاد فهرست کردن توسط هر یک از اعضا ارائه می شود. سپس این پیشنهادها ، در نظر کمیته بر اساس معیارها و دستورالعمل هایی که خود وضع ‌کرده‌است، بررسی می‌شوند. این معیارها جدی هستند و پیشنهاد ها برای ثبت در فهرست، ممکن است رد شوند. ثبت هریک از اموال میراث جهانی، مستلزم موافقت دولت مربوطه است. نسبت به پیشنهادهای رد شده کنوانسیون آشکارا بیان می‌کند که این امر به هیچ وجه به معنای آن نیست که اموال مذبور برای مقاصدی غیر از آنچه برای ثبت در این فهرست ها در نظر گرفته شده، دارای ارزش جهانی نیستند.(ماده ۱۲).

برای اینکه یک سایت در فهرست میراث جهانی قرار گیرد، آن سایت بایستی معیارهای انتخاب را داشته باشد. این معیارها در رهنمون های عملیاتی توضیح داده شده اند. این معیارها به طور منظم توسط کمیته میراث جهانی برای سازگاری با تکاملی که مفهوم میراث جهانی داشته است، مورد بازبینی قرار گرفته است. دارایی های طبیعی باید شرایط زیر داشته باشند:

• • نمونه های فوق العاده ای باشند که فرایندهای مهم در حال جریان زمین شناسی و زیستی را در تکامل و توسعه اکوسیستم های خاکی، آب تازه، ساحلی و دریایی و جوامعی از گیاهان و حیوانات ارائه کند؛

• • یا در بردارنده پدیده‌های طبیعی برتر یا مناطق طبیعی همراه با زیبایی استثنایی و دارای اهمیت زیبایی شناسی؛

• یا دربردارنده مهمترین و چشمگیرترین زیستگاه های طبیعی برای حفاظت تنوع زیستی در محل خود، از قبیل زیستگاه هایی که حاوی گونه های در معرض خطر از دیدگاه علمی و حفاظتی با ارزش فوق العاده جهانی هستند. .(کولاسوریا،۴۷۳،۱۳۹۰)

اماکن طبیعی فهرست شده شامل تپه های بزرگ جهانی در استرالیا؛ گرندکانیون، یلواستون و علفزارهای باتلاقی در ایالات متحده؛ جزایر گالاپاگوس در اکوادور و پارک سرنگاتی در تانزانیا هستند. در برخی از موارد مانند ماچوپیچو در پرو، سایت مورد نظر توامان به عنوان میراث طبیعی و فرهنگی شناخته می‌شوند.

کمیته میراث جهانی همچنین « فهرست جهانی در معرض خطر» را تهیه و منتشر می‌کند. این فهرست شامل اموالی می شود که توسط خطرات قریب الوقوع شدید ، مشخص و مسلم تهدید شده اند ؛ این موارد عبارتند از تهدید به ناپدیدی ناشی از تخریب وسیع ، پروژه های عمومی و خصوصی کلان یا گسترش سریع شهرسازی یا پروژه های توسعه توریسم، تخریب ناشی از تغییر در کاربری یا مالکیت زمین، دگرگونی های ناشی از عوامل ناشناخته، اعراض، درگیری مسلحانه، مصائب و بلاهای ناگهانی از قبیل آتش سوزی های شدید، زمین لرزه ها،رانش های زمین، انفجارات آتشفشانی و غیره .(بند ۴ ماده ۱۱) (شیلتون،۲۴۹،۱۳۸۶)

دبیرخانه ای که توسط مدیر کل یونسکو تعیین می شود، ‌به این کمیته برای انجام وظایف خود کمک خواهد کرد (ماده ۱۴). یک مرکز میراث جهانی در سازمان مرکزی یونسکو واقع در پاریس تأسيس شده است.

رکن دیگر کنوانسیون « مجمع عمومی» است که هر دو سال یکبار تشکیل جلسه می‌دهد. این رکن کنوانسیون، بر خلاف کنفرانس اعضای مبتنی بر معاهدات زیست محیطی که وجود دارند، فعالیت و اختیارات گسترده ای ندارند.

مجمع عمومی، اعضای کمیته میراث جهانی را تعیین می‌کند و در واقع این کمیته است که بیشترین نقش را در نظارت بر معاهده و اجرای مأموریت‌ های محوله به موجب معاهده، بر عهده دارد.

از این رو حضور کمرنگ کنفرانس اعضای کنوانسیون، در قیاس با نهاد مشابه در دیگر معاهدات، موجه به نظر می‌رسد. زیرا با اختیارات گسترده ای که به کمیته اعطا شده نیازی به توسعه صلاحیت های مجمع نیست. این شیوه کارآمدی معاهده را تامین می‌کند و مناسب تر است.