۲-۴- گردشگری

گردشگری مجموع پدیده ها در ارتباطات ناشی از کنش متقابل میان گردشگران، سرمایه، دولت‌ها و جوامع میزبان، دانشگاه ها و سازمان‌های غیردولتی، در فرایند جذب، حمل و نقل، پذیرایی و کنترل گردشگران و دیگر بازدید کنندگان است(پاپلی یزدی و سقایی ،۱۳۸۵).

سازمان جهانی گردشگری را اینگونه تعریف کرده:

• گردشگری شامل فعالیت‌هایی است که شخص و یا اشخاص با اقامت و یا عبور از محل زندگی به محل های خارج از محیط ها ی روزمره خود جهت گذران اوقات فراغت، تجارت و یا سایر اهداف در طول یک سال انجام می‌دهند(قره نژاد،۱۳۸۶).

۲-۵- گردشگری الکترونیک

۲-۵-۱- تعریف گردشگری الکترونیک

گردشگری الکترونیکی^[۲۴] به تجارت الکترونیک در زمینه سفر و گردشگری اشاره می‌کند و عبارت است از به کارگیری فناوری نوین برای ارائه سرویس های مورد نیاز گردشگران. با بهره گرفتن از فناوری اطلاعات، خدمات مورد نیاز گردشگران آسان تر، با کیفیت بالاتر و با هزینه ای کمتر و کارایی مناسب ارائه می شود. جستجو، ارائه، مقایسه گزینه های مختلف و انتخاب گزینه بهینه و انتخاب محصولات گردشگری به طرز مؤثری انجام می‌گیرد(راودراد و محمدی،۱۳۸۹).

بوهالیس گردشگری الکترونیک را استفاده از تکنولوژی ارتباطی و اطلاعاتی در صنعت گردشگری تعریف می‌کند، گردشگری الکترونیک در ارتباط با خرید و فروش محصولات و خدمات گردشگری از طریق کانال های الکترونیکی نظیر اینترنت، تلویزیون های کابلی و…می‌باشد. گردشگری الکترونیک شامل همه کاربردهای اینترانت، اکسترانت و اینترنت و همچنین همه موضوعات بازاریابی و مدیریت راهبردی استفاده از تکنولوژی است(بشیری،۱۳۹۰).

این نوع گردشگری جنبه تبلیغاتی و آگاهی دهی دارد و از طریق سایت های ویژه، با مخاطب ارتباط برقرار می‌کند و در واقع، صرفا یک آژانس مجازی است. در این آژانس ها، خدمات مورد نیاز گردشگران با بهره گرفتن از فناوری اطلاعات، به شکلی ساده تر، با کیفیتی بالاتر و هزینه ای کمتر ارائه می شود. هستی شناسی گردشگری الکترونیک، شیوه نگرش به دنیای گردشگری را فراهم می‌کند و مفاهیم و تکنولوژی های مربوط به گردشگری الکترونیک را سامان می بخشد. این هستی شناسی، رسیدن به قابلیت همکاری با قسمت های مختلف را از طریق به کارگیری معانی و واژگان مشترک فراهم می‌کند. اطلاعات حاصل از گردشگری الکترونیک به سوالات زیر پاسخ می‌گوید:

۱٫گردشگر چه چیزی را می‌تواند ببیند و بازدید کند؟

۲٫ مکان ها و موقعیت های جالب برای بازدید گردشگر کدام است؟

۳٫گردشگر بهتر است چه زمانی از یک مکان خاص دیدن کند؟

۴٫ نحوه مدیریت بهینه گردشگربرای بازدید از مکان ها یا انجام فعالیت چگونه است(راودراد و محمدی،۱۳۸۹).

در این نوع گردشگری، کاربر می‌تواند با مراجعه به یک سایت معتبر گردشگری الکترونیک، همه خدمات مورد نیاز برای سفر خود را دریافت کند و با کیفیت، سرعت و قیمت مناسب به خواسته های خود دست یابد. به دلیل اینکه اطلاعات به صورت یکپارچه و به شکل بسته بندی شده به کاربر، یا همان گردشگر، ارائه می شود، همیشه مقایسه انتخاب های مختلف و بهینه برای وی، با توجه به معیارها و انتظارات او، وجود دارد. بدین ترتیب، هر گردشگر می‌تواند برنامه ای برای سفر خود انتخاب کند که بیشترین مطلوبیت را برای او دارد و متصدیان یا همان آژانس های گردشگری نیز فرصت ارائه بهتر محصولات، به شکلی دقیق و کاربرپسند را درفضای گسترده مجازی برای طیف عظیمی از کاربران جهانی پیدا می‌کنند.

خدماتی که در گردشگری الکترونیک ارائه می شود، عبارتند از:

– اطلاع رسانی شفاف دقیق و معتبر

– انجام همه تشریفات اخذ و ویزا

-رزرو هتل ها و مراکز تفریحی و سیاحتی

-رزرو و اجاره وسایل نقلیه

-گرفتن بلیت هواپیما، اتوبوس و قطار

-خرید برنامه های سفر و تورهای مختلف

-و بسیاری خدمات دیگر که روز به روز ایجاد می شود

از این رو گردشگران برای آگاهی از مقاصد گردشگری و وضعیت آن ها در بعد تقاضا از فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی استفاده نموده و در چارچوب انگیز ه های خود به انتخاب مقاصد اقدام می نمایند)یوسفی،۱۳۸۸) . گردشگری الکترونیک حاصل ترکیب دو حوزه گردشگری و فناوری اطلاعات است که هر دو پدیده از متداول ترین نوع فعالیت های درآمد زا و مولد فرصت های شغلی در جهان امروزی به شمار می‌روند. گردشگری خود به انواع گوناگونی قابل تقسیم و در این میان فناوری اطلاعات نیز با ایجاد قابلیت های گوناگون بر توسعه گردشگری تاثیرگذار شده است. مفهوم گردشگری الکترونیک در برگیرنده کلیه ی اجزای کسب و کار از قبیل کسب و کار الکترونیکی، تحقیق وتوسعه الکترونیکی، تولید محتوای الکترونیکی و ارائه ی خدمات الکترونیک درحوزه گردشگری می‌باشد و به مجموعه ای از پایگاه های اینترنتی و استانداردها و پروتکل های خاص اطلاق می شود که با تولید و بازنشر اطلاعات در ساختارهای مختلف از قبیل متن، عکس، تصویر، کاتالوگ و بروشور پیام تبلیغاتی و حتی خدماتی از قبیل رزرو هتل و خرید الکترونیکی بلیط معنا می‌یابد. گردشگری در فضای سایبری ابزاری است که به وسیله آن یک علاقه مند به گردشگری در زمان کوتاه و با هزینه بهینه ظرفیت های گردشگری را شناسایی و با یک برنامه هدفمند و هدایتگر به مکانی خاص مسافرت کند. در بیان جامع تری می توان گفت گردشگری الکترونیک عبارت است از فن تلفیق روش های کسب و کار الکترونیکی و فناوری اطلاعات در شیوه ها و ابزارهای تدارک، ارائه و پشتیبانی خدمات گردشگری به جهت تامین نیازهای گردشگران با کیفیتی بالاتر و هزینه ای کمتر و اشاره به تمامی خدماتی دارد که در گذشته گردشگران به صورت سنتی از آن ها استفاده می‌کردند و امروزه می‌توانند به صورت الکترونیکی و از طریق فضای اینترنت ‌به این امکانات دسترسی داشته باشند(سیدنقوی،۱۳۹۲).

۲-۵-۲- مزایای گردشگری الکترونیک

از آنجا که در فرایند گردشگری الکترونیک، اکثر فعالیت‌های وابسته به آن به صورت الکترونیکی و با بهره گیری از فناوری اطلاعات انجام می شود، بر این اساس مزایای بسیاری را می توان برای آن بر شمرد:

• • فراهم آوردن خدمات اینترنتی با کیفیت و سرعت بالا برای گردشگران: به وجود آوردن یک زیرساختار مناسب جهت اتصال به اینترنت و شبکه گسترده اطلاعات از مزایایی است که در فرایند گردشگری الکترونیک به دست می‌آید.

• • فراهم سازی کانال‌ها و محیط آموزشی همگانی برای گردشگران و اهالی صنعت گردشگری: ابزارهایی که فناوری اطلاعات در اختیار گردشگران قرار می‌دهد، باعث تسهیل فرایند رزواسیون، ذخیره جا و اخذ پذیرش، انتخاب مکان های هدف گردشگری و راه های رسیدن به مقصد و مسافرت و برنامه ریزی بهتر و بیشتر گردشگران در استفاده از جاذبه های تاریخی، طبیعی و زیست محیطی این مکان ها می شود.

• • افزایش و بهبود کیفیت زندگی مردم: در این ساختار توزیع خدمات و تسهیلات رفاهی به طور متناسب و عادلانه میان ساکنان شهری و روستایی، صورت می‌گیرد که در نتیجه موجب بهبود سطح رفاه اجتماعی و بسترسازی گسترش و بسط عدالت اجتماعی در ساختار جامعه می شود .

در پاسخ به استدلال اخیر گفته شده:

شرط وجود وارث حین فوت مورث موضوعیت ندارد؛ بلکه به خاطر کاشفیت آن از نسب اخذ شده است. برخی از فقهای امامیه معتقدند که در ثبوت ارث، صرف انتساب فرزند به مورث کافی است، هرچند نطفه او پس از فوت مورث منعقد شده باشد؛ صاحب جواهر(ره) در«جواهر الکلام» می‌گوید«فانه لا دلیل علی اعتبار مقارنه صدق الولد للموت، بل یکفی الصدق بعدذلک….»؛ (دلیلی ‌بر اعتبار هم زمانی میان صدق عنوان ولد و فوت مورث موجود نیست، بلکه صدق این عنوان ولد بعد از فوت نیز کفایت می‌کند^[۷۳].» یا در جای دیگر آورده است:«لاطلاق النصوص بارثه مع ولادته حیّاً الشامل لمالوکان عند موت مورثه نطفه، نعم یشترط العلم بو.جوده عندالموت الحکم با تنسابه الیه…»؛ اطلاق نصوص ارث حملی که زنده متولد شده، شامل مواردی است که وارث به هنگام فوت مورث نطفه بوده است. آری، برای صحت انتساب حمل به مورث، علم به موجود حمل درهنگام فوت مورث معتبر است^[۷۴]). صاحب«ریاض المسائل» در این خصوص می فرماید:« نعم یشترط العلم بوجوده عندالموت لیحکم با نتسابه الیه…»^[۷۵]

همچنین محقق اردبیلی در«مجمع الفائده و البرهان» آورده است:«فلوجامع فمات بعده بلافصل ثم جاء الولد لاقل مدت الحمل و قبل مضی اقصاه یحیث یحکم بکونه ملحقا به یرث أبیه…؛ هرگاه مردی بلافصله پس از جماع با همسرش، بمیرد و سپس طفلی متولد شود که با توجه به امارات مربوط به حداقل وحداکثر دوران بارداری، به متوفی ملحق شود، طفل مذبور از پدر خود ارث می‌برد.» از انجاکه حداقل زمان لازم برای عبوراسپرم ماتوزئید از دهانه رحم(سرویکس) تامنتها الیه لوله فالوپ و در نهایت باروری تخمک،۲۴ تا۴۸ ساعت است، لذا در این فرض آنچه مسلم است نطفه پس از فوت مرد، هنوز لقاح بین اسپرم و تخمک صورت نپذیرفته و انعقاد نطفه پس از فوت صاحب اسپرم صورت گرفته است؛ ولی به عقیده این فقیه بزرگ(محقق اردبیلی) هرگاه انتساب طفل به صاحب اسپرم(پدر) ثابت باشد، رابطه توارث میان آن ها ثابت است^[۷۶].

ممکن است برای اثبات این مدعا به احادیثی که اطلاق دارد و در آن­ها به لزوم انعقاد نطفه حمل در زمان فوت مورث، اشاره ای نشده، استناد نمود. برخی از این روایات عبارتند از:

۱)«عن أبی بصیرقال: قال ابوعبدالله(ع): قال أبی(ع): اذا تحرک المولودتحرکا بینّاً فانه یرث و یورث فانه ربما کان أخرس؛ ابابصیر از امام صادق(ع) نقل ‌کرده‌است امام(ع) ‌فرمودند: پدرم امام باقر(ع) فرمودند: هرگاه نوزاد هنگام تولد حرکت آشکاری از خود بروز دهد، پس آن طفل از خویشاوندان ارث می‌برد و خویشاوندان نیز از او ارث می‌برند، هرچند هنگام تولد صدای گریه او شنیده نشود، زیرا ممکن است نوزاد گنگ(لال) باشد».

۲) «… عن الفضیل قال: سال الحکم بن عتیبه ابا جعفر(ع) عن الصبی یسقط من أمه غیر مستهل أبورث؟ فاعرض عنه، فأعاد علیه، فقال: اذا تحرک تحرکا بینا ورث فانه ربما کان أخرس…؛(حکم بن عتیبه از امام باقی(ع) سوال کرد: نوزادی از مادرش متولد می شود، بدون اینکه صدای گریه از اوشنیده شود.

آیا این طفل می تواندوارث باشد؟ امام(ع) از وی روی برگرداندند؛ ولی او سوال خود را تکرار کرد. سپس امام(ع) فرمودند: هرگاه نوزاد هنگام تولد حرکت آشکاری از خود نشان دهد از خویشاوندان خود ارث می‌برد هرچند صدایی از او هنگام تولد شنیده نشود، زیرا ممکن است نوزاد لال باشد».

اطلاق روایات فوق همان گونه که شامل مواردی است که به هنگام فوت مورث هنوز روح درجنین دمیده نشده است، به همان ترتیب شامل مواردی خواهد شد که نطفه طفل پس از فوت مورث منعقد شده است.

پس می توان گفت: هرگاه انتساب طفل به مورث قطعی باشد، از دیدگاه فقه ارث او مشکلی نخواهد داشت هرچند که نطفه بعداز موت مورث نیز منعقد شود و درقانون مدنی نیز می توان گفت که شرط مذکور برای اثبات نسب اخذ شده است. بر ادله یاد شده، ایرادات و اشکالات ذیل وارد شده است:

۱-برخلاف سخن صاحب جواهر، از ظاهر اکثرادله باب ارث، تقارن زمانی میان صدق«ولد» و موت مورث لازم و ضروری است؛ مانند آیه شریفه۱۱ سوره نسا:«و لابویه لکل واحدمنها السدس مما ترک ان کان له ولد، و ان لم یکن له ولد و ورثه أبواه فلامه الثلث» و نیز آیه۱۲سوره مذکور که می فرماید:« ولکم نصف ما ترک ازواجکم إن لم یکن لهن ولد».

همان گونه که ملا حظه می شود در این آیات برای بیان حکم صورت فرزنددار بودن مورث، از صیغه ماضی، مانند«إن کان له ولد» یا «ان لم یکن له ولد» و«ات لم ثیکن لهن ولد» استفاده شده است، و ظاهرصیغه ماضی، آن است که مورث از قبل- و به هنگام مرگ- دارای اولاد بوده است.

واین ایراد که صیغه ماضی درایات فوق؟، منسخ از معنای زمان بوده و صرفاً برای بیان حکم صورت فرزندداری بودن مورث، مورد استفاده قرار گرفته، خلاف ظاهر وضع این صیغه است و تنها در صورت وجود قرینه عقلی یا لفظی، می توان به آن مستلزم گردید؛ چنان که در آیاتی مانند: «کان الله سمیعاً بصیراً» (نساء،۴)و…. قرینه عقلیه نسبت انسلاخ صیغه ماضی از زمان وجود دارد، ولی در آیات مورد بحث (آیات ارث) چنین قرنیه ای در ‌کار نیست.

۲- برفرض وجود اطلاق در آیات یادشده باید گفت که اطلاقات مذبور، منصرف به مواردی هستند که جنین یا حمل در زمان فوت مورث وجود داشته باشد و شمول آن نسبت به فرزندی که پس از فوت مورث موجود می‌گردد، مورد تردید است و در نتیجه، اصل عدم ارث جاری خواهد بود.

۳- هنگام تولد، در ثبوت است، و به هیچ وجه درصدد بیان سایر جهات، از قبیل اعتبار انعقاد نطفه حمل، قبل یا بعد از وفات پدرنیست. ‌بنابرین‏، روایات مزبورنسبت به فرض مورد بحث فاقد اطلاق بوده و یا حداقل اطلاق آن ها مورد تردید است^[۷۷].

نظربرگزیده:

با توجه به ادله ای که در این زمینه بین فقها و حقوقدان مطرح است، به نظر می‌رسد ارجعیت با ادله ای است که عدم ارث طفل را از صاحبان اسپرم یا تخمک(در فرض مورد بحث)، بیان می‌کند.

این نظریه، مطابق با فتاوی برخی از فقهای معاصر امامیه؛ و نیز ظاهرماده۸۷۵ق.م. است که مقرر می‌دارد:« شرط وراثت زنده بودن وارث در حین فوت مورث است و اگر حملی باشد، در صورتی ارث می‌برد که نطفه او حین الموت منعقد بوده و زنده هم متولد شود، اگر چه فوراً پس از تولد بمیرد».

در حقوق فرانسه نیز طبق ماده۷۲۵ق.م. این کشورشخصی که نطفه اش در زمان فوت منعقد شده است ارث می‌برد مع الوصف برخی از حقوق دانان در این فرض قائل به تسامح بوده و معتقدند که طفل را نباید از ارث محروم نمود و دربیان این مطلب نوشته اند:

«فرض چنین حالتی (انعقاد نطفه حمل در زمان فوت مورث) در زندگی عادی نادراست، ولی در صورتی که باتلقیح مصنوعی نطفه شوهردر رحم زن قرار گیرد، احتمال وقوع آن بعید به نظر نمی رسد، به همین جهت تردید شده است که آیا چنین فرزندی را باید در زمره وارثان آورد یا به دلیل انعقاد نطفه پس از مرگ باید او را از میراث محروم کرد؟

گفتیم خریدار مى‏تواند از پرداخت ثمن خوددارى کند تا فروشنده حاضر به تسلیم مبیع شود، همین اختیار را فروشنده نیز ‌در مورد تسلیم دارد، یعنى مى‏تواند ایفاى عهد خود را منوط به پرداختن ثمن کند. این اختیار متقابل از رابطه بین دو تعهّد یا همبستگى ارادى آن دو استنباط مى‏شود و «حق حبس» نام دارد^[۸۳].

فروشنده به خاطر دست یافتن به ثمن الزام به تسلیم مبیع را پذیرفته است و خریدار نیز براى تصرف در مبیع به پرداختن ثمن تعهد ‌کرده‌است. توافق طرفین، این دو تعهد را با هم آفریده‏ است پس منطقى و منصفانه است که هر یک از آنان اجراى تعهد خود را همچنان که در مفاد توافق نیز آمده است موکول به اجراى تعهد دیگرى سازد.

ماده ۳۷۷ ق.م. درباره حق حبس خریدار و فروشنده اشعار داشته: «هر یک از بایع و مشترى حق دارند از تسلیم مبیع یا ثمن خوددارى کنند تا طرف دیگر حاضر به تسلیم شود مگر اینکه مبیع یا ثمن مؤجل باشد در این صورت هر کدام از مبیع یا ثمن که حال باشد باید تسلیم شود».

هر گاه طرفین معامله درباره‏ى موعد مبادله‏ى دو عوض توافقى خاص به عمل نیاورند ظاهر این است که خواسته‏اند که دو عوض مقارن هم مبادله گردند. براى مثال در عقد بیع بناى خریدار و فروشنده که موعد خاصى براى تأدیه ثمن و تسلیم مبیع نمى‏گذارند بر این است که مبیع و ثمن در یک زمان معاوضه گردند. این توافق ضمنى، حاصل از معنى معاوضه در دیدگاه عرف است و عدالت معاوضى نیز ایجاب مى‏کند که دو تعهد متقابل در یک زمان اجرا شود و تبعیضى در میان نباشد^[۸۴].

در پیدایش حق حبس تفاوتى میان اینکه مورد معامله معین یا کلّى باشد نیست^[۸۵]، همچنین آن چنان که از ماده ۳۷۷ ق.م. بر مى‏آید این است که تسلیم مبیع یا تأدیه ثمن هیچیک مؤجل نباشد. ‌بنابرین‏ اگر در حین بیع طرفین توافق کنند ثمن ۲ ماه بعد پرداخت شود، در این صورت حق حبس نبوده و بایع باید مبیع را تسلیم کند.

حق حبس در موارد دیگرى نیز مورد تصریح قرار گرفته مثلاً در ماده ۱۰۸۵ ق.م، نیز براى زوجه حق حبس پیش‏بینى شده است. همچینن در ماده ۳۷۱ ق.م. براى حق‏العمل کار در مقابل آمر براى وصول مطالبات خود از او نسبت به اموالى که موضوع معامله بوده و یا نسبت به قیمتى که اخذ کرده، حق حبس خواهد داشت.

با در نظر گرفتن مواد فوق به نظر مى‏رسد که بتوان گفت که حق حبس مقتضاى معاوضه است و ‌بنابرین‏ نباید مختص عقد بیع تلقى شود بلکه بایستى آن را شامل همه عقود دانست که در آن ها تعهد هر یک از طرفین در مقابل تعهد طرف دیگر قرار دارد. بعبارت دیگر در هر عقدى که همبستگى و پیوند میان دو عوض عقد موجود باشد حق حبس نیز وجود خواهد داشت.

سقوط حق حبس در بیع‏

سقوط حق حبس‏

حبس مورد عقد تا دریافت مورد دیگر، حقى است که قانون براى طرفین عقد بیع شناخته است و مادام که حق مذبور به علتى ساقط نشود باید آن را باقى دانست. ‌به این جهت حق مذبور، به یکى از اسباب زیر ساقط خواهد شد:

الف) تسلیم‏

تسلیم یکى از دو مورد عقد سبب سقوط حق حبس خواهد شد ماده ۳۷۸ ق.م. مقرر مى‏دارد: «اگر بایع قبل از اخذ ثمن مبیع را به میل خود تسلیم مشترى نماید حق استرداد آن را نخواهد داشت مگر به موجب فسخ ‌در مورد خیار». به طورى که ملاحظه مى‏شود قانون در ماده ۳۷۸ مذکور منحصراًً از عدم امکان استرداد مبیع تسلیم شده پیش از اخد ثمن یاد کرده و نسبت به عدم امکام استرداد ثمن پرداخت شده، پیش از گرفتن مبیع بیانى ندارد. با این حال به نظر مى‏رسد که حکم مذبور اختصاص به مبیع تسلیم شده پیش از دریافت ثمن ندارد و حکم مذبور ‌در مورد ثمن نیز ثابت است و بیان حکم استرداد ‌در مورد مبیع به علت بیشتر بودن موارد تسلیم مبیع پیش از دریافت ثمن، در رویه متعارف است. پس اگر ثمن هم پیش از تسلیم مبیع به بایع تسلیم گردد، خریدار نمى‏تواند آن را استرداد کند تا از حق حبس استفاده نماید. تسلیم قسمتى از مبیع یا قسمتى از ثمن، موجب سقوط حق حبس نسبت به قسمت تسلیم نشده نیست و تسلیم‌کننده جزء ثمن یا جزء مبیع مى‏تواند آن قسمت را که تسلیم نکرده است تا دریافت عوض آن، حبس کند^[۸۶]. اما به نظر مى‏رسد که حق حبس نسبت به قسمت تسلیم شده ساقط مى‏شود. زیرا تسلیم این قسمت که بنا به فرض یا آگاهى بر حق حبس تسلیم گردیده است، نشان دهنده اراده تسلیم‌کننده بر اسقاط حق حبس نسبت به آن قسمت است. به آن جهت مى‏توان حق حبس را به اعتبار اجزاى مورد معامله قابل تجزیه دانست.

به نظر مى‏رسد سقوط حق حبس در اثر تسلیم یکى از دو مورد عقد مبتنى بر اراده تسلیم‌کننده است که مورد تعهد خود را پیش از دریافت مورد دیگر عقد، در اختیار طرف عقد قرار داده است و در تسلیم یکى از دو مورد، به خودى خود، خصوصیتى وجود ندارد که مسقط حق حبس باشد. ‌بنابرین‏ هر گاه یکى از دو طرف مورد عقد را بدون اطلاع بر وجود حق حبس براى او، به طرف دیگر تسلیم کند مى‏تواند آن را براى حق حبس استرداد کند. زیرا، شناسایى هر حقى براى شخص مستلزم امکان اعمال آن حق است و بدون آگاهى بر وجود حق، دارنده حق نمى‏تواند آن را اعمال کند. ‌بنابرین‏ براى اثبات سقوط حق حبس، در صورت عدم اطلاع صاحب حق از وجود آن نمى‏توان به اطلاق ماده ۳۷۸ ق.م. استناد نمود. زیرا صرف نظر از آنچه در بالا بیان شد، ظاهر ماده ۳۷۸ تسلیم با آگاهى بر وجود حق حبس است و اطلاق ماده مذبور نسبت به مورد بى اطلاعى از وجود حق حبس، ضعیف و غیرقابل استناد به نظر مى‏رسد. روشن است که تصرف طرف عقد در مال مورد حبس طرف دیگر بدون اذن این شخص، تصرفى غیرقانونى است و موجب سقوط حق حبس نخواهد بود.

سقوط حق حبس از نتایج تسلیم است و یا انجام تعهد در عقود عهدى؛ لذا وقتى که بایع، تسلیم مبیع را با میل و رضایت انجام داده است، تصرف فعلى بر مبیع را از دست مى‏دهد و مالک جدید (مشترى) مجاز به تصرف بر ملک خود به طور مشروع با استناد به قاعده «الناس مسلطون على اموالهم» مى‏باشد. همان طور که اشاره شد همزمان انجام تعهّدات طرفین که ناشى از عقد بیع است از شرایط وجودى حق حبس در بیع است لذا در صورتى که مبیع توسط بایع تسلیم شود علت وجودى حق حبس ثمن که عدم تسلیم مبیع توسط بایع است از بین خواهد رفت و حق مشترى در حبس ثمن، دیگر داراى توجیه نخواهد بود. ‌بنابرین‏ اگر در این اثنا تلفى صورت بگیرد از مال مشترى است چرا که ید او دیگر امانى نیست بلکه تبدیل به ید ضمانی شده است از طرف دیگر از این نکته نیز نباید غفلت نمود که جواز حبس در مواردى که فساد معامله کشف شود با ضمانی بودن ید متصرف منافاتى ندارد. بر این اساس چنانچه یکى از دو مال پیش از تسلیم به مالکش تلف شود، دارنده حق حبس ضامن پرداخت بدل شناخته مى‏شود زیرا قاعده کلى این است که استیلا بر مال غیر موجب ضمان است خواه به اذن مالک باشد یا بدون اذن او مگر اینکه تصرف شخص، از سوى قانون‏گذار، امانى اعلام شده باشد مانند مستودع در مال مورد ودیعه^[۸۷]. در این خصوص مى‏توان به قاعده فقهى: «کلّما یضمن بصحیحه، یضمن ‌به فاسده» نیز استناد نمود.

علاوه بر این، در حالی که مطالب زیادی ‌در مورد مزایای استفاده از رسانه های اجتماعی، گفته شده است؛ هر سال، هزاران نفر از مالزیایی ها به وسیله کلاهبرداری های اینترنتی و یا معاملات تجاری نشأت گرفته از رسانه های اجتماعی فریب می خورند. بنا به آمار های گزارش جرائم کامپیوتری نورتون، قربانیان جرایم اینترنتی در مالزی در مجموع ۳۸۸ میلیون دلار به دلیل جرائم اینترنتی در سال ۲۰۱۰ از دست داده‌اند. این تجربه ترس و وحشت را در میان دل بسیاری از جمله کارآفرینان کسب و کارهای کوچک در اعتماد به رسانه های اجتماعی ایجاد ‌کرده‌است.

در جدول زیر تعداد دیگری از پژوهش هایی که در این زمینه انجام شده است آورده شده است.

جدول۲- ۲ پیشینه در خارج از کشور

ردیف

نویسنده و سال

هدف

نتایج

Brecht,Eckhardt, Berger, & Guenther(2012)

انگیزه کارکنان برای استفاده از رسانه های اجتماعی در کار خود را کشف کنند.

تاثیر بسیار قابل توجهی از پنج ویژگی که حضور حرفه ای شرکت هم به عنوان یک ارزش فایده گرا و هم لذت باورانه برای کاربر ارائه کردند

Erol eren(2013)

تا اهمیت استراتژیک رسانه های اجتماعی برای کسب و کار و استخدام کارمندان

به بررسی تعامل، رابطه و تأثیر رسانه های اجتماعی بر تعهد سازمانی پرداخت. نتایج بررسی نشان داد که رسانه های اجتماعی تأثیر مستقیمی بر احساس تعلق ندارد اما تأثیر مثبتی بر روی انگیزه کارکنان دارد.

Alampay (2008)

استفاده از سایت های شبکه های اجتماعی و تجارت تلفن همراه در پرورش کسب و کار

اظهار می‌کند که صاحبان کسب و کار خرد شهری بیش از افرادی که در روستاها که با مشکلات فناوری روبرو هستند از مزایا بهره می‌برند

شریفه فاطمه سید احمد و مورفی (۲۰۱۰)

شبکه های اجتماعی به عنوان یک ابزار بازاریابی برای شرکت های کوچک در استرالیا

در ابتدا نشان از افزایش تعداد دوستان شرکت در سال اول می‌داد اما در ادامه تعداد دوستان کاهش می یافت و دانش محدودی برای بازاریابی در گردشگری برای سازمان داشته است.

Leftheriotis (2014)

آیا کارمندان از رسانه های اجتماعی در کار خود استفاده می‌کنند

که کارمندان بدون در نظر گرفتن سن به طور گسترده از رسانه های اجتماعی استفاده می‌کنند. و همچنین از نتایج مشاهده شد که رابطه قوی بین استفاده از رسانه های اجتماعی و عملکرد کار وجود دارد.

DiMicco و همکاران (۲۰۰۸)

Skeels & Grudin (2009)

به بررسی استفاده موفق از شبکه های اجتماعی شبیه فیس بوک و لینکداین در میان کارمندان مایکروسافت

استفاده اجتماعی و کاری گسترده همراه با الگوهای پیچیده ای است که با سیستم نرم افزاری و سن ارتباط شبکه ای متفاوت است . همچنین جذب سریع فناوری های رسانه های اجتماعی توسط سازمان را پیش‌بینی کردند

Skeels & Grudin (2009)

به بررسی استفاده موفق از شبکه های اجتماعی شبیه فیس بوک و لینکداین در میان کارمندان مایکروسافت

استفاده اجتماعی و کاری گسترده همراه با الگوهای پیچیده ای است که با سیستم نرم افزاری و سن ارتباط شبکه ای متفاوت است . همچنین جذب سریع فناوری های رسانه های اجتماعی توسط سازمان را پیش‌بینی کردند

Yardi, Golder,and Brzozowski (2009)

توجه به مشارکت انگیزه های اقتصادی در سایت ها بر روی وب شبیه یوتیوب و ویکی پدیا

کارکنان انتظار دارند وقتی در وبلاگ مشارکت می‌کنند مورد توجه قرار بگیرند. مخصوصا؛ شرکتهایی که سعی در انطباق با ابزارهای مبتنی بر وب مانند وبلاگ ها، انجمن ها و ویکی ها را دارند. و این امر با شکست مواجه خواهد شد مگر اینکه کارکنان با انگیزه به مشارکت و تولید محتوا بپردازند

Sorenson, Shklovski

(۲۰۱۱(

نقش فن آوری در شیوه های شبکه های کسب و کار

روند رو به رشدی در استفاده از رسانه های اجتماعی برای اهداف کسب و کار و کسب و کار کوچک وجود دارد.

فصل سوم: روش پژوهش

۳-۱٫ مقدمه

با توجه به هدف پژوهش مبنی بر تحلیل میزان استفاده از رسانه های اجتماعی در کسب و کار در سازمان‌های ایران؛ در گام نخست به بررسی تأثیرات شبکه های اجتماعی بر کسب و کارهای جهان و مطالعه تحقیقات کاربردی و می‌دانی در این خصوص پرداخته شد. مؤلفه های مورد مطالعه در این مرحله با توجه به بافت محتوایی پژوهش و بر حسب نظرات خبرگان موضوع تعدیل و باز نگری گردید تا روایی پرسشنامه تأیید شود. سپس در قالب پرسشنامه ای برای طراحی چارچوب نظری پژوهش و تبیین چگونگی استفاده رسانه­های اجتماعی در سازمان ها مورد استفاده قرار گرفت.

در ادامه روایی محتوایی و روایی سازه بر اساس تحلیل عاملی انجام شد و همچنین پایایی پرسشنامه اندازه گیری شد. در این پژوهش از نرم افزار spss برای آمار توصیفی و از نرم افزار EQS برای مدل یابی ساختاری استفاده شد.

۳-۲. روش پژوهش

پژوهش ازنظر هدف کاربردی و ازنظر گردآوری اطلاعات از نوع مطالعات می‌دانی است و از حیث چگونگی پردازش و تحلیل داده ها از نوع توصیفی همبستگی است. پژوهش مورد نظر اکتشافی است. پژوهش حاضر شامل دو پرسشنامه می‌باشد که پرسشنامه اول در بین جامعه آماری شامل مدیران ارشد سازمان‌های کوچک و متوسط توزیع گردید و نتایج آن برای ‌پاسخ‌گویی‌ به سوالات تحقیق مورد استفاده قرار گرفت. پرسشنامه دوم از پرسشنامه اول ایجاد و در بین خبرگان توزیع شد.

۳-۳. جامعه پژوهش

جامعه پژوهش حاضر شامل تمام کسب و کارهای کوچک و متوسط ایرانی می‌باشد با توجه به عدم اطلاع از تعداد کسب و کارهای کوچک و متوسط جامعه نامحدود می‌باشد.

۳-۴. نمونه‌گیری

با توجه به نامحدود بودن جامعه برای محاسبه تعداد نمونه از فرمول کوکران برای جامعه نامحدود^[۶۰] استفاده شد که مقدار نمونه با میزان خطای ۰٫۰۵ برابر با ۳۸۴ می‌باشد.

نمونه گیری به صورت تصادفی و بر اساس دسترسی پژوهشگر انجام گردید. نمونه در بین حدود ۲۰۰۰ شرکت توزیع گردید.

۳-۵٫ روش و ابزار جمع‌ آوری اطلاعات

در این پژوهش از ابزار پرسشنامه به منظور جمع‌ آوری داده های لازم استفاده شد. به دلیل نبود پرسشنامه فارسی، پرسشنامه انگلیسی از طریق مترجم مسلط به زبان فارسی و انگلیسی به منظور رفع کژتابی ها و ابهامات زبانی و فرهنگی مورد بررسی قرار گرفت. به منظور ساخت پرسشنامه چندین پرسشنامه و تحقیق شامل تحقیق انجام شده توسط harvard business review analytic services و Social Media Marketing Industry Report و enterprise enabled socially the با هم ادغام و پرسشنامه موردنظر ساخته شد.

پرسشنامه پژوهش حاضر شامل بخش جمعیت شناختی و بخش مربوط به سوالات پژوهش می‌باشد. در بخش مربوط به سوالات پژوهش پرسشنامه شامل سه قسمت کاربرد، کارکرد و چالش های کسب و کار می‌باشد. پرسشنامه اولیه در اختیار اساتید و خبرگان قرار گرفت (به پیوست رجوع شود). بعد از جمع‌ آوری نظرات خبرگان پرسشنامه مورد بازبینی و اصلاح قرار گرفت و پرسشنامه نهایی به دست آمد (به پیوست رجوع شود).

۲- ارزشیابی تکوینی:

ارزشیابی ضمن اینکه باید به نهایت برنامه یا فعالیت آموزشی توجه داشته باشد لازم است که به وسایل و ابزار و فرایند برنامه برای دستیابی به هدف­های مورد نظر نیز توجه داشته باشد.

ارزشیابی تکوینی وسیله­ای است که عمدتاًً در فرایند اجرای برنامه یا فعالیت­های آموزشی به منظور بهبود و اصلاح فعالیت­ها به­کار برده می شود.

راند و لنز^[۶] (۱۹۹۴) معتقدند که ارزشیابی تکوینی یا مکرر موجب حاصل شدن اطلاعاتی راجع به چگونگی و کیفیت یادگیری یادگیرندگان، می‌گردد. این اطلاعات می‌تواند موجب اصلاح، بهبود و رشد فعالیت یاددهی و یادگیری یادگیرندگان شود. ایشان همچنین معتقدند که در این شیوه ارزشیابی، از طریق اطلاعات به دست آمده به ارائه بازخورد به اندازه کافی و مرتبط با فعالیت­های پیشنهادی در جهت اصلاح و بهبود رفتارهای یادگیرندگان –فعالیت­های اصلاحی بازخوردها قبل از اتمام ترم تحصیلی^[۷] – صورت می‌گیرد (کرد، ۱۳۸۱).

نتایج ارزشیابی تکوینی به نحوی تعداد زیادی از دست اندرکاران امر آموزشی اعم از معلم، شاگرد، مؤلفان کتب درسی و برنامه­ ریزان و … را مخاطب خود قرار می­دهد که اگر با دیدی عمیق و عالمانه به نتایج ارزشیابی­های تکوینی پرداخته شود، بسیاری از نارسایی­ها و گره ­های ناگشوده امر آموزشی گشوده خواهد شد.

ارزشیابی تکوینی بیشتر به­وسیله آزمون­های مختصر، تعداد معدودی از اهداف آموزشی دقیق را مورد ارزشیابی قرار می­دهد. این نوع ارزشیابی­ها از نوع آزمون­های ملاکی یا وابسته به ملاک مطلق هستند. زیرا برای اندازه ­گیری دقیق اهداف آموزشی از پیش تعیین شده، تدوین می‌گردد. به طور­کلی در ارزشیابی تکوینی، هدف، تعیین میزان موفقیت یادگیرندگان در رسیدن به تک­تک اهداف واحد درسی است و هیچ­گونه مقایسه­ ای میان افراد مختلف مد نظر نیست (سیف، ۱۳۷۰).

‌بنابرین‏ هدف از ارزشیابی تکوینی دستیابی به اهداف دقیق آموزشی در هر واحد درسی و به حد تسلط رسیدن یادگیری^[۸] یادگیرندگان مد نظر ‌می‌باشد.

۳- ارزشیابی تشخیصی:

این ارزشیابی را ‌می‌توان نوعی از ارزشیابی تکوینی به حساب آورد که هدف آن تشخیص و بررسی مشکلات و نارسایی­های یادگیری دانش ­آموزان در یک موضوع و همچنین تعیین وجود یا عدم وجود مهارت­ های پیش­دانسته برای هر درس جدید و تشخیص معلومات و رفتارهای ورودی فراگیر ‌می‌باشد.

ارزشیابی تشخیصی اگر برای تعیین نقطه شروع تدریس به کار گرفته شود، در همان ابتدای شروع درس به عمل می ­آید و هنگامی که هدف، علل بررسی پیشرفت یا عدم پیشرفت یادگیرنده باشد، در ضمن جریان تدریس اجرا می­ شود.

‌بنابرین‏ ارزشیابی تشخیصی در رابطه با مشکلات یادگیری دانش ­آموزان فرضیه­ هایی در اختیار معلمان قرار می­دهد تا آنان نسبت به رفع مشکلات احتمالی یادگیرندگان اقدام نمایند.

البته برای تشخیص مشکلات یادگیری دانش ­آموزان، آزمون­های تشخیصی وابسته به ملاک از آزمون­های تشخیصی وابسته به هنجار کارسازتر هستند (سیفرت^[۹]، ۱۹۹۱، به نقل از سیف، ۱۳۷۰).

۴- ارزشیابی تراکمی (پایانی):

این نوع ارزشیابی، با نام­های دیگری چون ارزشیابی نهایی، تجمعی یا اجمالی نیز به­کار برده شده است. ارزشیابی تراکمی به قضاوت و تصمیم گیری درباره میزان تحقق یافتن اهداف نهایی آموزش می ­پردازد و منظور اساسی و اصلی از اجرای ارزشیابی تراکمی آن است که ببینیم آیا در پایان تدریس، نتایج مورد انتظار و اهداف نهایی آن درس حاصل شده است یا خیر؟

وایمر^[۱۰] (۱۹۸۶) ارزشیابی نهایی را این چنین توصیف می­ کند: ارزشیابی نهایی قضاوت و داوری است راجع به امر تدریس صورت گرفته و یا تلاش­هایی برای قضاوت در ارتباط با مجموعه عناصر تدریس و یادگیری، به عبارت دیگر این نوع ارزشیابی به داوری در پایان فعالیت آموزشی و تعیین میزان تحقق اهداف آموزشی می ­پردازد و بدین جهت آن را ارزشیابی تراکمی (پایانی) می‌نامند و به وسیله آن یادگیری­های متراکم یادگیرنده را در طول دوره آموزشی اندازه ­گیری ‌می‌کنند(سیف،۱۳۷۰).

ارزشیابی تراکمی بیشتر از نوع آزمون­های هنجاری یا وابسته به هنجار ‌می‌باشد. زیرا در این ارزشیابی­ها هدف عمده، مقایسه میزان پیشرفت میان افراد شرکت­کننده ‌می‌باشد. اما چنانچه نوع آموزش و برنامه به­ صورت مسلط­آموزی یا یادگیری در حد تسلط باشد، در آن هنگام ارزشیابی به صورت ملاکی خواهد بود. زیرا هدف، تسلط­یابی یادگیرندگان بر تمامی یا معیار خاصی از هدف­های آموزشی که از قبل تعیین شده است، ‌می‌باشد.

رویکردهای یاددهی – یادگیری

رویکرد یاددهی – یادگیری مکتب رفتارگرایی

این رویکرد بر اساس نظریه اسکینر تدوین شده و از بررسی آرای او، نتایج زیر به­دست آمده است. رفتارگرایان معتقدند که کلیه رفتارهای انسان در اثر شرطی شدن آموخته می­ شود. شرطی شدن عبارت است از پاسخی که برای نخستین بار جاندار به یک محرک بیرونی می­دهد و آن پاسخ نتیجه مطلوب به بار ‌می‌آورد. از این رو هرگاه مجدداً آن محرک پدیدار شود ، حیوان یا انسان پاسخ تقویت کننده فعلی را تکرار می­ نماید. این­گونه است که رفتارهای انسان بر اساس شرطی­شدن شکل ‌می‌گیرد. اسکینر با پذیرفتن این فرض که تمام رفتارهای انسان نتیجه تجارب محیطی است، معتقد بود که با کنترل و در اختیار گرفتن محیط ‌می‌توان رفتار انسان را کنترل نمود(احمدی،۱۳۸۷).

مراحل یا توالی فعالیت معلم و شاگرد

نظریه اسکینر درباره فرایند یاددهی – یادگیری، بر اصول شرطی­سازی کنشگر مبتنی است. ‌بنابرین‏ مفروضات اساسی آن این است که رفتار موجودات زنده، پدیده­ای است قابل مشاهده و اندازه ­گیری که تحت تاثیر محیط تغییر می­ کند. بر پایه­ این مفروضات، ایده­ کلیدی در نظریه اسکینر، بر انگاره­ی ” محرک – پاسخ – تقویت” بنا نهاده شده است (مهر محمدی، ۱۳۸۷، ص ۱۴۳). اسکینر بر اساس این نظریه، به معلمان توصیه می­­نمودکه به محض مشاهده رفتارهای مطلوب از سوی یادگیرنده آن را تقویت کنند. یادگیرنده با دریافت این پاداش­ها و تقویت­ها است که به سرعت می­آموزد و پیش می­رود (احمدی،۱۳۸۷).

نقش معلم و دانش ­آموز و نحوه ارتباط آن­ها

در رویکرد رفتارگرایی معلم، نقش کلیدی و تعیین­کننده دارد. او موضوع آموزش را مشخص و اطلاعات را به دانش ­آموزان منتقل کرده، میزان یادگیری دانش ­آموزان را در مراحل مختلف، کنترل و بالاخره فعالیت­های مطلوب آن­ها را تقویت می­ کند.

در رویکرد رفتار­گرایی دانش ­آموز دریافت­کننده­ دانشی است که به صورت­های مختلف به وی ارائه می­ شود و در واقع مسئول پاسخ­دهی به هر محرک و توجه به تقویت­کننده­ های مثبتی است که با ارائه پاسخ صحیح فراهم می­آیند(مهرمحمدی، ۱۳۸۷).

دانش ­آموز در جریان یادگیری غالباً نقش انفعالی و پذیرنده دارد. به­عبارت دیگر همه چیز به وی تحمیل می­ شود.او مجبور است حجم گسترده ­ای از مطالب و حقایق جزئی و کم و بیش غیر مربوط به هم را به حافظه خود بسپارد و در مواقع لزوم آن­ها را به یاد آورد(احمدی،۱۳۸۷).