۲-۵-۸ بودجه‌ریزی بر مبنای عملکرد:

بودجه بر مبنای عملکرد عبارت است از بودجه‌ای که بر اساس وظایف، عملیات و پروژه هایی که سازمان‌های دولتی تصدی اجرای آن‌ ها را بر عهده‌دارند، تنظیم می‌شود؛ و اجرای آن در دو بخش دولتی و خصوصی تفاوتی ندارد و با توجه به آزادی عمل بخش خصوصی، این روش فاقد دشواری‌های محاسباتی و ‌پاسخ‌گویی‌ بخش دولتی می‌باشد. بر اساس نظر برخی از صاحب‌نظران، بودجه‌ریزی بر مبنای عملکرد روش یا مکانیزمی است که به دنبال تقویت ارتباط میان صنایع تدارک شده برای بخش دولتی از یک‌سو و محصولات این بخش از سوی دیگر، با بهره گرفتن از اطلاعات عملیاتی رسمی است (رابینسون و برومبی^[۹]، ۲۰۰۵).

از سوی دیگر در این روش بودجه‌ریزی، پیوند میان شاخص‌های عملکرد و تخصیص منابع نیز برقرار می‌شود. هرچند چنین پیوندهایی غالباً ضعیف هستند، ولی می‌توانند سیاست‌گذاری بودجه‌ای را تسهیل و نظارت قانون‌گذاری را بر نتایج و دستاوردهای مرتبط با مخارج عمومی افزایش دهند (پناهی^[۱۰]، ۲۰۰۵).

صندوق بین‌المللی پول بودجه‌ریزی ‌بر مبنای‌ عملکرد را رویه و سازوکاری می‌داند که خواهان تقویت رابطه بین بودجه صرف شده در مؤسسات دولتی و نتایج خروجی حاصله، از طریق استفاده از اطلاعات عملکرد رسمی در تصمیم‌گیری راجع به تخصیص منابع است، اداره کل حسابداری ایالات‌متحده نیز بودجه‌ریزی ‌بر مبنای‌ عملکرد را مفهومی که اطلاعات عملکرد را به بودجه ارتباط می‌دهد، تعریف می‌کند (رابینسون و برومبی^[۱۱]، ۲۰۰۵).

بودجه بر مبنای عملکرد عبارت است از بودجه‌ای که بر اساس وظایف، عملیات و پروژه هایی که سازمان‌های دولتی تصدی اجرای آن را بر عهده‌دارند، تنظیم می‌شود؛ در تنظیم بودجه ‌بر مبنای‌ عملکرد به‌جای توجه به ملزومات و وسایل اجرای فعالیت‌ها، به خود فعالیت‌ها و مخارج آن توجه می‌شود (مک گیل^[۱۲]،۱۳۸۴).

بودجه‌ریزی ‌بر مبنای‌ عملکرد یک سیستم برنامه‌ریزی، بودجه‌بندی و ارزیابی است که رابطه بین هزینه بودجه و نتایج مورد انتظار را برآورده می‌کند (جان مرکر^[۱۳]، ۲۰۰۳).

تفاوت بودجه‌ریزی ‌بر مبنای‌ عملکرد با بودجه برنامه‌ای

غالباً بودجه برنامه‌ای و ‌بر مبنای‌ عملکرد را مترادف هم می‌پندارند در حالی که چنین نبوده و برای درک صحیح این تفاوت‌ها توجه به سلسله‌مراتب سازمانی ضروری می‌باشد چراکه در بودجه برنامه‌ای طبقات بالای سلسله‌مراتب سازمان‌ها ‌در زمینه ی اهداف و برنامه ها موردتوجه قرارگرفته و حال‌آنکه در بودجه ‌بر مبنای‌ عملکرد برنامه ها و فعالیت‌ها در طبقات پایین سلسله‌مراتب موردبحث و بررسی قرار می‌گیرد. در تنظیم بودجه برنامه‌ای ممکن است بدون محاسبه دقیق مخارج هر واحد از فعالیت به صورت کلان برآورد گردد ولیکن در بودجه ‌بر مبنای‌ عملکرد هزینه های انجام فعالیت‌ها در فرآیندهای انجام کار، هدف کمی، حجم و مقدار فعالیت برای هریک از فعالیت‌ها تعیین می‌گردد (فرزیب، ۳۷۳:۱۳۷۷).

۲-۶ مفاهیم اصلی در بودجه‌ریزی ‌بر مبنای‌ عملکرد:

بودجه^[۱۴]: بودجه طرحی مالی است که در آن نیازمندی‌های پولی دولت به طور کامل برای مدتی معین از قبل تعیین و در برابر نیازمندی‌های هزینه‌ای، اقلام درآمد پیش‌بینی می‌گردد (انواری رستمی، ۱۳۹۳). بودجه مجموعه‌ای از جهت‌گیری‌های سیاسی، هدف‌گذاری‌های اقتصادی، سازمان‌دهی‌های مدیریتی، گرایش‌های بخشی و منطقه‌ای و حتی آرمان‌ها و آرزوهای حکومتی درصحنه بین‌الملل در قالب هزینه ها و درآمدهای دولت می‌باشد. ازلحاظ حجم و عظمت بزرگ‌ترین سند مالی و ازلحاظ اهمیت مهم‌ترین عامل مستقل و پویا در اداره امور عمومی کشور و سطح کلان اقتصادی است.

بودجه‌ریزی ‌بر مبنای‌ عملکرد^[۱۵]: بودجه بر مبنای عملکرد عبارت است از بودجه‌ای که بر اساس وظایف، عملیات و پروژه هایی که سازمان‌های دولتی تصدی اجرای آن را بر عهده‌دارند، تنظیم می‌شود؛ در تنظیم بودجه ‌بر مبنای‌ عملکرد به‌جای توجه به ملزومات و وسایل اجرای فعالیت‌ها، به خود فعالیت‌ها و مخارج آن توجه می‌شود.

وظیفه^[۱۶]: مأموریت اصلی و فلسفه وجودی یک دستگاه اجرایی یا برنامه است.

برنامه^[۱۷]: تلاش سازمان‌یافته با اهداف کمیت‌پذیر یک دستگاه اجرایی دارای وظیفه، بودجه یا پرسنل مشخص است.

فعالیت:^[۱۸] مجموع اقدام‌های کمیت‌پذیر باهدف مشخص برای تحقق آرمان‌ها و اهداف برنامه است.

عملکرد:^[۱۹] اقدام‌های انجام‌گرفته به وسیله یک دستگاه اجرایی برای تبدیل داده ها به ستانده‌ها و نتایج از طریق فرآیندی خاص است. داده ها، ستانده‌ها و نتایج را مجموعه «زنجیره عملکرد» می‌گویند (عباسی، ابراهیم،۲۱۳:۱۳۹۲).

شاخص‌های عملکرد^[۲۰]: موضوع مورداندازه‌گیری در خصوص جنبه‌های مختلف عملکرد است.

گروه‌های مختلف شاخص‌های عملکرد عبارت‌اند از:

الف) داده ها^[۲۱]: منابع استفاده شده برای تولید محصول و نتایج است. داده ها معمولاً به صورت مبالغی از هزینه یا بخشی از مدت کار کارکنان است.

ب) ستانده یا محصولات^[۲۲]: کالا یا خدمات تولیدشده به وسیله فعالیت یا برنامه است.

ج) نتیجه^[۲۳]: پیشامد، رویداد یا وضعیتی است که میزان توفیق در دستیابی به اهداف برنامه یا هر فعالیت را نشان می‌دهد. نتایج را می‌توان برحسب درصد یا و میزان تحقق آن اندازه‌گیری کرد. شاخص نتایج می‌تواند ‌منعکس کننده کیفیت خدمات ارائه شده و یا میزان رضایت مصرف‌کننده از جنبه‌های مختلف خدمات نیز می‌باشد.

اهداف عملکرد^[۲۴]: میزان کمی اهداف موردنظر است که مبنای مقایسه با عملکرد واقعی قرار می‌گیرد. این اهداف باید در هر برنامه برای هر شاخص و هر مقطع زمانی گزارش در آینده تعیین می‌شود.

ارزشیابی برنامه^[۲۵]: منظور، آزمون دقیق هر برنامه برای برآورد آثار آن در کسب نتایج از طریق روش‌های مختلف آماری است (کردبچه، محمد،۱۳۸۵).

سیستم اطلاعات مدیریت^[۲۶]: سیستمی رسمی در سازمان است که گزارش‌های لازم برای فراگرد تصمیم‌گیری مدیران در سطوح مختلف سازمان را فراهم می‌کند (رضائیان،۱۳۸۹)؛ و حاوی اطلاعاتی است که جنبه پولی داشته و این جنبه سبب می‌شود که اطلاعات و فعالیت‌های متمایز بر اساس یک‌زبان رایج و مشترک پولی جمع‌ آوری و موردسنجش قرار گیرند (آشتون، هوپر^[۲۷]،۱۹۹۵).

سیستم اطلاعات حسابداری^[۲۸]: بر شناخت و درک چگونگی وظایف واحد حسابداری شامل شیوه های گردآوری داده های مربوط به فعالیت‌ها و رویدادهای مالی سازمان و شیوه تبدیل داده ها به اطلاعاتی مؤثر برای مدیریت تأکید دارد و یکی از حیاتی‌ترین و اساسی‌ترین سیستم‌های سازمان به شمار می‌رود (داویس^[۲۹]،۱۹۹۷)؛ که وظیفه آن‌ ها تأمین نیازهای اطلاعات حسابداری سطوح مختلف مدیران ‌در زمینه های برنامه‌ریزی و کنترل منابع ارزیابی عملکرد و تصمیم‌گیری است (فاضلی و عدالت،۱۳۸۹).

سیستم ارزیابی عملکرد^[۳۰]: ارزیابی عملکرد به مجموعه فعالیت‌هایی اطلاق می‌شود که به منظور افزایش سطح استفاده بهینه از امکانات و منابع در جهت دستیابی به هدف‌ها و شیوه های اقتصادی توأم با کارایی و اثربخشی صورت می‌گیرد (باینکو^[۳۱]، ۱۹۹۴)

پس اولیای حق با طلب رحمت از خدا، از او می خواهند که «توفیق دهنده ایشان در طاعت و عبادت و آمرزنده گناهان و معطی ثواب به آن ها در آخرت» (حسینی شاه عبدالعظیمی، ۱۳۶۳، ص ۳۲) باشد و آن ها را شایسته اخذ رحمت مخصوص مؤمنین گرداند که رحمتی فناناپذیر و بادوام است و آثار حقیقی آن در آخرت نمایان خواهد گردید؛ توفیق فرمانبرداری از خدا به وسیله رحمت اوست: «وَ ما أُبَرِّئُ نَفْسی‏ إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَهٌ بِالسُّوءِ إِلاَّ ما رَحِمَ رَبِّی إِنَّ رَبِّی غَفُورٌ رَحیمٌ ، و (یوسف) افزود: من نفس خود را از گرایش به بدی ها تبرئه نمی کنم، چرا که نفس آدمی بسیار به بدی فرمان می‌دهد، مگر کسی را که پروردگار من بر او رحم کند، به راستی پروردگار من آمرزنده و مهربان است» (یوسف: ۵۳) و آمرزش گناهان نیز به رحمت او انجام می‌گردد: «فَإِنْ عَفَوْتَ فَخَیْرُ رَاحِمٍ وَ إِنْ عَذَّبْتَ فَغَیْرُ ظَالِمٍ حُجَّتِی یَا اللَّهُ فِی جُرْأَتِی عَلَى مَسْأَلَتِکَ مَعَ إِتْیَانِی مَا تَکْرَهُ جُودُکَ وَ کَرَمُکَ وَ عُدَّتِی فِی شِدَّتِی مَعَ قِلَّهِ حَیَائِی رَأْفَتُکَ وَ رَحْمَتُک، خدایا اگر (از گناهانم) بگذری بهترین مهرورزی و اگر عذاب کنی ستم نکرده ای، دلیل و بهانه من ای خدا در این که دلیری کنم در سؤال کردن از تو با این که رفتارم خوشایند تو نیست همان جود و کرم توست و ذخیره من در سختیم با بی شرمی من همان رأفت و مهربانی توست» (دعای ابوحمزه ثمالی، ص ۷۱۹)، « بَلْ کَیْفَ یَضِیقُ عَلَى الْمُذْنِبِینَ مَا وَسِعَهُمْ مِنْ رَحْمَتِکَ یَا وَاسِعَ الْمَغْفِرَهِ یَا بَاسِطَ الْیَدَیْنِ بِالرَّحْمَهِ فَوَ عِزَّتِکَ یَا سَیِّدِی لَوْ نَهَرْتَنِی مَا بَرِحْتُ مِنْ بَابِک، بلکه چگونه ممکن است میدان بر ‌گنه‌کاران تنگ شود با آن رحمت وسیعت که ایشان را فرا گرفته، ای وسیع آمرزش، ای دو دستت به رحمت باز، سوگند به عزّتت ای آقای من اگر چه برانیم من از در خانه ات بر نخیزم … » (همان، ص ۷۲۲).

«کلمه «رحیم» بر نعمت دائمی، و رحمت ثابت و باقی او دلالت (می) کند، رحمتی که تنها به مؤمنین افاضه می‌کند، و در عالمی افاضه می‌کند که فناناپذیر است، و آن عالم آخرت است، هم چنان که خدای تعالی فرمود: «وَ کانَ بِالْمُؤْمِنینَ رَحیماً » » (احزاب: ۴۳)^[۱۲] (تفسیر المیزان ، ج ۱، ص ۳۰). «و نیز فرموده: إِنَّهُ بِهِمْ رَؤُفٌ رَحیم، به درستی که او به ایشان (رسول و مؤمنان) مشفق و مهربان است (توبه: ۱۱۷). رحمت خاص مخصوص اهل ایمان است (اعراف: ۵۶، بقره: ۱۵۷ ـ ۱۵۶ و بقره: ۲۱۸)، «یَا مَنْ یَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ مَنْ یَشَاء، ای که مخصوص به رحمت خویش گرداند هر که را خواهد» (دعای جوشن کبیر، فراز ۸۴، ص ۱۵۸). و رحمت عام خداوند همه را در بر می‌گیرد: «یَا مَنْ هُوَ عَلَى عِبَادِهِ رَحِیمٌ ، ای که بر بندگان خویش مهربانی» (همان، فراز ۱۹، ص ۱۴۳)، «إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ لَرَؤُفٌ رَحیم، همانا خدا درباره بندگان بسیار رئوف و مهربان است» (بقره: ۱۴۳ و حج: ۶۵) و « اللَّهُ رَؤُفٌ بِالْعِبادِ ، او به بندگان خود رئوف است» (آل عمران: ۳۰)، دلائلی بر رحمت عامّه پروردگار است.

امام حسین علیه السلام، که در دعای عرفه می فرمایند: « یَا رَحْمَانَ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَهِ وَ رَحِیمَهُمَا، ای بخشاینده دنیا و آخرت و مهربان آن دو» (دعای معروف عرفه، ص ۸۷۳) رحمت خداوند را از دنیا تا آخرت و بر همگان گسترش می‌دهند و دامنه آن را بسیار وسیع معرفی می نمایند و ‌در مورد انسان که دلش با رحمت و احسان پیوند می‌خورد باید گفت که «برای پیوند خلق با خالق … از همین صفت رحمت باید استفاده کرد» (مکارم شیرازی، ۱۳۷۴الف، ص ۲۶)، «یَا مَنْ فَضْلُهُ عَمِیم، ای که فضلش عمومی است» (دعای جوشن کبیر، ص۱۴۹).

انسانی که به صفت رحمت و مهربانی پرورگار می اندیشد به آن دل خوش می‌دارد، مهر در گرو آن کردگار مهربان می بندد و تنها به درگاه او دست حاجت دراز می‌کند و در دامن مهر او اشک می ریزد، تنها با او درد دل را نجوا می کند و در دامان محبّت و رحمت او مسرور می‌گردد (یونس: ۵۸). انسانی که دل در گرو مهر پروردگار نهاد، نسبت به او امیدوار می‌گردد: « وَ أَفْضَلَ مَنْ رَجَاهُ رَاج، و (ای) برتر کسی که امیدواران بدو امید دارند» (دعای ابوحمزه ثمالی، ص ۷۱۹) و خود را این گونه معرفی می کند: « مُؤَمِّلٍ لِرَحْمَتِک، کسی که آرزومند رحمت توست» (دعای کمیل، ص ۱۰۴)، « وَ هُوَ یَأْمُلُ فَضْلَکَ وَ رَحْمَتَک» (همان) « وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی لا أَرْجُو غَیْرَهُ وَ لَوْ رَجَوْتُ غَیْرَهُ لَأَخْلَفَ رَجَائِی، و ستایش خدایی را که به جز او امید ندارم و اگر به غیر او امیدی داشتم ناامیدم می کرد» (دعای ابوحمزه ثمالی، ص ۷۱۷). « وَ مَنَاهِلَ الرَّجَاءِ إِلَیْکَ مُتْرَعَهً ، و چشمه های امید را به سویت سرشار می یابم» (همان). امید به پروردگار شرط ایمان، و ناامیدی از رحمت او کفر و گمراهی است (حجر: ۵۶، یوسف: ۸۷ و عنکبوت: ۲۳). پروردگار با رحمت خود خطاهای انسان را پرده پوشی می کند: « وَ بِرَحْمَتِکَ أَخْفَیْتَه، به واسطه رحمتت بود که آن ها (گناهان) را پنهان داشتی» (دعای کمیل، ص ۱۰۶) و خداوند برحمت خود او را حفظ می فرماید: «وَ احْفَظْنِی بِرَحْمَتِک، و به رحمت خود مرا نگه دار» (همان، ص ۱۰۷) و غضب خود را به واسطه رحمت و مهربانیش به تأخیر می اندازد: « سُبْحَانَ مَنْ هُوَ رَحِیمٌ لا یَعْجَل، منزّه است آن خدای مهربانی که شتاب نکند» (دعاهای هر شب ماه مبارک رمضان، ص ۷۱۲)؛ و رحمتش بر خشمش پیشی می‌گیرد: « یَا مَنْ وَسِعَتْ کُلَّ شَیْ‏ءٍ رَحْمَتُهُ یَا مَنْ سَبَقَتْ رَحْمَتُهُ غَضَبَه، ای که رحمتش همه چیز را فرا گرفته، ای که رحمتش بر خشمش پیشی جسته» (دعای جوشن کبیر، ص ۱۴۳)، و کسی را که هیچ کس بر او ترحم ننماید، مورد رحمت قرار می‌دهد « یَا رَاحِمَ مَنْ لا رَاحِمَ لَه، ای ترحّم کننده آن کسی که ترحّم کننده ای ندارد» (همان، ص ۱۵۲).

رعنایی کردشولی و اله یاری بوزنجانی (۱۳۹۱)به بررسی تأثیر آمیخته بازاریابی سبز بر تصمیم خرید سبز مصرف کنندگان (مطالعه موردی: مصرف کنندگان محصولات لبنی شرکت پگاه در شهرستان شیراز) پرداختند.. در نهایت با بهره گرفتن از مدل معادلات ساختاری به بررسی فرضیات تحقیق پرداخته شد و مشخص گردید، هر یک از ابعاد تبلیغ، توزیع و قیمت آمیخته بازاریابی سبز بر خرید سبز مصرف کننده اثر مثبت و معناداری دارند، در حالی که محصول سبز بر خرید سبز مصرف کنندگان دارای تأثیر منفی و غیر معنی داری است.

رشید‌پورایی٬ فاطمه

(۱۳۸۶)

در پایان نامه خود با عنوان بررسی تاثیر عوامل آمیخته بازار‌یابی خدمات بر ترغیب مؤدیان به پرداخت مالیات ، نشان داد که آمیخته های بازاریابی خدمات و ترغیب مودیان به پرداخت مالیات رابطه معناداری وجود دارد همچنین از میان آمیخته های بازاریابی خدمات بین زمان و مکان، قیمت، کارکنان و تبلیغات پیشبردی و آموزش با ترغیب مودیان به پرداخت مالیات رابطه معناداری وجود دارد اما بین فرایند، کیفیت و شواهد فیزیکی با ترغیب مودیان به پرداخت مالیات رابطه معناداری وجود ندارد. لزوم توجه به ۴ فاکتور مذکور در سازمان امور مالیاتی مشهود است.

حسینی‌کیا، تقی

(۱۳۸۰)

در پایان نامه خود با عنوان بررسی راهبردهای عناصر آمیخته بازاریابی ( ۴p ) شرکت‌های موفق صادراتی ایران،نشان داد: از میان عناصر آمیخته بازاریابی (۴p ) محصول ( Product ) و قیمت ( Price ) همراه با متغیرهای آن ها رتبه اول را به دست آوردند و سپس تبلیغات ( Promotion ) و کانال توزیع ( Place ) قرار دارند.‬

ایوبی‌‌زاده نیکو

(۱۳۸۵)

در پایان نامه خود با عنوان بررسی آینده‌پژوهی و نقش آن در توسعه با تأکید خاص بر فناوری نانو نشان داد: که طبق آینده‌نگاریهای صورت گرفته، عصر نانو در حال شکل‌گیری می‌باشد. در واقع این فناوری بیش از یک تکنولوژی است و باعث انقلاب و تغییر رویکرد در تمامی رشته‌ها از جمله اقتصاد می‌شود و اقتصاد جدید فراصنعتی شکل داده شده با علم نانو (Nanoeconomy) به وجود خواهد آمد.زین الدین و فیلیپسون (۲۰۰۷)در مقاله‌ای با عنوان کاتلر و بوردن هنوز نمرده­اند، افسانه ارتباط بازاریابی و صداقت آن‌ ها در p4، به بررسی این نکته پرداخته­اند که آیا بازاریابی ارتباطی به عنوان پارادایم جدیدی مطرح شده است؟

فصل سوم

روش اجرای تحقیق

۳-۱) مقدمه:

علم از آن نقطه و زمان آغاز شد که بشر به فکر حل مسائل مختلف زندگی افتاد. به عبارت دیگر، تاریخ تولد علم مصادف با تاریخ تولد بشر است. انسان از زمان تولد نسبت به محیط زندگی کنجکاو بوده و تلاش ‌کرده‌است که پدیده‌های پیچیده و بغرنج زندگی خود را حل کند. اما انسان برای جستجو و برای پیدا کردن حقیقت پدیدارهای جهان، پیش از خود شناخت به روش شناخت محتاج است. نقاط عطف تحول علمی در اثر تحول در روش‌شناسی به وجود آمده است و بدون تحول روش‌شناسی، شناخت متحول نخواهد شد.

روش‌شناسی، کاربرد مجموعه ها یا ترکیبی از روش‌ها برای نیل به اهداف بالاتر و پیچیده‌تر می‌باشد. روش یک یا چند عمل معین نیست، بلکه فرآیندی از فعالیت‌های منظم و متوالی برای رسیدن به هدفی از پیش تعیین شده است.

روش‌شناسی در درون معنای نظریه نهفته است و از الزامات یک نظریه مفید و خوب محسوب می‌گردد. روش‌شناسی‌ها باید دو ویژگی اساسی داشته باشند؛ اول اینکه قابلیت پیش‌بینی پدیدارهای بدیع را داشته باشند و دوم این که پدیدارهای واقعی کنونی را بتوانند تبیین کرده و توضیح دهند. در واقع روش‌شناسی مناسب از هر دو ویژگی اظهار شده برخوردار است. مفهوم متدولوژی به معنای شناخت شیوه ها و یافتن راه اصلی هر کاری است. روش‌شناسی برای شناخت کارهای درست ملاک‌هایی در اختیار قرار می‌دهد. از نظر تحلیل پارادایمی، روش‌شناسی‌های تحقیقاتی متناظر با هستی‌شناسی‌ها و شناخت‌شناسی‌های خاص خود می‌باشند. (صالح، ۱۳۸۹)

۳-۲) روش تحقیق

تحقیق عبارت است از مجموعه فعالیت‌های منطقی، منظم، منسجم و هدفمند که در پی دست‌یابی به یکی از خواسته‌ها (تحقیق بنیادی، تحقیق پیمایشی و تحقیق کاربردی) به صورت فردی یا گروهی صورت می‌گیرد. در طی فرایند تحقیق با به کارگیری ابزارهای جمع‌ آوری، داده ها به طور عینی و معتبر، مشاهده بررسی و استخراج می‌شوند و سپس با بهره گرفتن از فنون تجزیه و تحلیل توصیفی و استنباطی به طور کمی و غیر کمی سعی می‌شود که ادعاها و حدس‌های علمی اولیه (فرضیه‌ها) آزمون شده و در نهایت فرضیه‌ها رد یا پذیرفته می‌شوند و نتیجه‌گیری نهایی صورت می‌پذیرد. (خاکی، ۱۳۸۲)

. تحقیقات علمی بر اساس هدف تحقیق به سه دسته تقسیم می­شوند:

• • تحقیق بنیادی: هدف اساسی این نوع تحقیقات آزمون نظریه ­ها، تبیین روابط میان پدیده ­ها و افزودن به مجموعه دانش موجود در یک زمینه خاص است. تحقیقات بنیادی، نظریه ­ها را بررسی کرده، آن‌ ها را تأیید، تعدیل یا رد می­ نماید.

• • تحقیقات کاربردی: هدف از تحقیقات کاربردی توسعه دانش کاربردی در یک زمینه خاص است. به عبارت دیگر این تحقیقات تحقیقاتی هستند که با بهره گرفتن از زمینه و بستر شناختی و معلوماتی که توسط تحقیقات بنیادی فراهم شده برای رفع نیازمندی‌های بشر مورد استفاده قرار می­ گیرند.

• تحقیق و توسعه: فرآیندی است که به منظور تدوین و تشخیص مناسب بودن یک فرآورده انجام می­ شود.

تحقیق حاضر از حیث هدف، تحقیقی کاربردی است. تحقیقات کاربردی به سمت کاربرد عملی دانش هدایت می­ شود. از مشخصه­ های تحقیقات کاربردی ‌می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:

• • از نظر زمانی زودتر از تحقیقات بنیادی انجام می­پذیرد.

• • درآمد زا هستند به همین دلیل طرفداران بیشتری دارند.

• عمدتاًً توسط سازمان‌های دولتی و خصوصی انجام می­پذیرند، ولی دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی نیز ‌به این تحقیق روی می ­آورند (فرهنگی، ۱۳۹۰، ۲۷۱).

از طرفی تحقیقات علمی را بر اساس چگونگی به دست آوردن داده ­های مورد نیاز (طرح تحقیق) می-توان به دو دسته تقسیم نمود:

مطالعات توصیفی: از آنجا که این پژوهش به صورت توصیفی است به توضیحاتی پیرامون تحقیق توصیفی می‌پردازیم، اجرای تحقیق توصیفی می‌تواند برای شناخت بیشتر شرایط موجود یا، یاری دادن به فرایند تصمیم‌گیری باشد. تحقیق توصیفی می‌تواند شامل جمع‌ آوری اطلاعات برای آزمون فرضیه یا پاسخ به سوالات مربوط به وضعیت فعلی موضوع مطالعه شود. یک مطالعه‌ توصیفی چگونگی وضع موجود را تعیین و گزارش می‌کند. (خاکی، ۱۳۸۶)

به عبارت بهتر مطالعه‌ توصیفی عبارت است از تشریح جنبه‌هایی از پدیده مورد نظر پژوهشگر با دیدگاهی فردی، سازمانی، صنعتی و نظایر آن. (سکاران، ۱۳۹۰)

مطالعات تحلیلی (Analytic studies) : مطالعات تحلیلی مطالعاتی هستند که ارتباط دو یا چند متغیر را با پیامد مورد نظر بررسی می‌کند و به کشف یک association یا ارتباط علمی می‌پردازد. این نوع مطالعات معمولاً برای امتحان فرضیه‌های از پیش تعیین شده به کار می‌رود. مطالعاتی مثل مطالعات هم‌گروهی، کار آزمایی‌های بالینی و یا مطالعات مورد ـ شاهدی از جمله مطالعات تحلیلی می‌باشد.

جوهاماتسون^[۳۴] در سال ۲۰۰۲ بازار سرمایه‌گذاری مشترک را از منظر تئوری اطلاعات نامتقارن موردبررسی قرار داد و نتیجه گرفت که می‌توان از مفاهیم اطلاعات نامتقارن و علامت‌دهی برای توصیف مشکلات پیش روی مؤسسان و سرمایه‌گذاران در سرمایه‌گذاری مشترک استفاده کرد.

دوگار (۲۰۰۳) وی دریافت ازآنجاکه سرمایه‌گذاران از نوع شرکتی که در حال ورود به بازار سرمایه است بی‌اطلاع هستند مالکین و مدیران شرکت‌ها از کیفیت گردش وجوه نقد جهت ارسال علامت مثبت به بازار استفاده می‌کنند به همین دلیل شرکت‌هایی که قصد ورود به بازار را دارند در سال‌های باکیفیت مطلوب گردش وجوه نقد تمایل به پیوستن به بازار را دارند و در سال‌هایی با عملکرد ضعیف گردش وجوه نقد از پیوستن به بازار منصرف می‌شوند؛ اما واقعیت این است که سرمایه‌گذاران فقط کیفیت پروژه هایی که مدیران می‌خواهند انجام دهند را مشاهده می‌کنند و گردش کیفی وجوه نقد را به طور واضح درک نمی‌کنند. او همچنین دریافت که اگر شرکت‌ها قادر باشند کیفیت بالایی از وجوه نقد را در طی دوران رونق بازار نسبت به دوران رکورد بازار ایجاد کنند در طی دوران رونق بازار انتظار خواهیم داشت که تعداد بیشتری از عرضه عمومی سهام را مشاهده کنیم در عوض طی دوران رکورد بازار شرکت‌ها تمایلی به عرضه عمومی سهام نخواهند داشت و منتظر می‌مانند تا زمانی که بتوانند کیفیت مطلوبی از گردش وجوه نقد را ایجاد کنند و علائم بسیار کاراتری را به بازار ارائه دهند (دوگار،۲۰۰۳، ص ۵۵)^[۳۵].

گائو و همکاران (۲۰۰۴) در این تحقیق به بررسی متغیرهای مالی و غیرمالی مؤثر بر قیمت عرضه سهام جدید شرکت‌های داروسازی و بیوتکنولوژی پرداخته شده است. مهم‌ترین متغیرهای مالی موردمطالعه عبارت‌اند از: جریان‌های نقد عملیاتی، فروش، سود خالص، کل دارایی‌ها، مخارج سرمایه‌ای (تحقیق و توسعه) و نسبت ارزش دفتری به ارزش بازار. مهم‌ترین متغیرهای غیرمالی نیز؛ تعداد محصولات شرکت، مرحله توسعه محصول و حمایت قانونی از حقوق مادی و معنوی حق اختراع‌ها بودند. نتایج تحقیق نشان داد که از بین متغیرهای مالی تنها مخارج سرمایه‌ای (تحقیق و توسعه) و از بین متغیرهای غیرمالی تعداد محصولات شرکت، مرحله توسعه محصول و حمایت قانونی از حقوق مادی و معنوی حق اختراع‌ها، مهم‌ترین متغیرهای تأثیرگذار بر قیمت عرضه سهام شرکت‌های داروسازی و بیوتکنولوژی به شمار می‌روند ( گائو و همکاران،۲۰۰۴، ص ۲۳ )^[۳۶].

جرالد اپل (۲۰۰۵)، گوردون، (۱۹۵۹)، اشلیس (۲۰۰۳) و بسیاری از محققین دیگر که یک سری‌های زمانی تغییرات قیمت را بررسی کرده‌اند، به وجود رابطه معنی‌دار بین قیمت سهام و روند کلی بازار، حجم سهام، عمق بازار و اندازه ارزش بازار شرکت‌ها تحلیل تکنیکی، ‌اعتقاد دارند. جرالد اپل در کتاب خود تحت عنوان ابزاری قوی برای سرمایه‌گذاران فعال تجربه چهل‌ساله خود را ‌در زمینهٔ مطالعه، تدریس و سرمایه‌گذاری ارائه ‌کرده‌است. ایشان در این کتاب ابزارهای مورداستفاده در تحلیل محرک‌های مربوط به حجم، اطلاعات بازار و سودآوری را با بهره گرفتن از شاخص‌ها و نمودارهای عملیاتی مختلف ارائه کرده و معتقد است، باید محرک‌های اصلی بازار در پیش‌بینی قیمت برحسب ادوار زمانی (هفتگی، ماهیانه و سالیانه)، عمق بازار، میانگین بازده (هفتگی، ماهیانه و سالیانه)، نرخ تغییر قیمت، حجم، اندازه و ارزش بازار تحلیل شوند. ایشان ضمن معرفی هر یک از محرک‌های مذکور، الگوهای نموداری برای پیش‌بینی مسیر تغییرات آتی قیمت را ارائه نموده‌اند.

کانن چان^[۳۷] (۲۰۰۶) و همکارانش طی تحقیقی، رابطه ارقام تعهدی را با بازده آتی سهام موردبررسی قرار داده و ‌به این نتیجه رسیدند که شرکت‌های با ارقام تعهدی بالا، در دوره بعد از گزارشگری اطلاعات مالی، بازده سهام آن‌ ها کاهش می­یابد. یک تفسیر از این نتیجه‌این است که شرکت‌های با کیفیت سود پایین (شرکت‌های با ارقام تعهدی بالا) در دوره پس از گزارشگری سود، دچار افت بازدهی می‌شوند، زیرا سرمایه ­گذاران به مسئله کیفیت سود پایین شرکت‌ها پی برده و قیمت سهام را متناسب با آن تعدیل می‌کنند. کانن چان و همکارانش این موضوع را به وسیله تفکیک اجزای ارقام تعهدی و نیز دسته‌بندی بر اساس ارقام اختیاری و غیر اختیاری انجام دادند و به نتایج مشابهی دست‌یافت‌اند (خواجوی و ناظمی، ۱۳۸۴، ص ۴۱)^.

لی و همکاران (۲۰۰۷) نشان دادند که همزمانی قیمت برای بررسی نوسان پذیری، قیمت مناسب است. آن‌ ها نشان می‌دهند که نوسان پذیری قیمت می‌تواند به دو بخش اختلال و بخش اطلاعاتی تجزیه شود. آن‌ ها بیشتر بخش اطلاعاتی را به یک بخش به‌روزرسانی اطلاعات و یک بخش تحلیل بی‌ثباتی تجزیه می‌کنند. اختلال موجب کاهش قابلیت اطلاع‌رسانی قیمت می‌شود در حالی که. قابلیت اطلاع‌رسانی قیمت با بخش اطلاعاتی ارتباط U شکل دارد.

چن و دیگران (۲۰۰۸) به بررسی رابطه‌ بین کیفیت سود حسابرسی شده با قیمت سهام همزمانی پرداختند. نتایج این تحقیق نشان داد که کیفیت سود بالاتر (پایین‌تر) منجر به قیمت سهام همزمانی پایین‌تر (بالاتر) می‌شود. این نتایج بر این اصول استوار است که اطلاعات عمومی با کیفیت بالا می‌تواند منجر به هزینه پایین‌تری از اطلاعات خصوصی (اطلاعات موجود نزد ذینفعان درون‌سازمانی) گردد، به عبارت دیگر، استقلال حسابرس منجر به افزایش کیفیت اطلاعات صورت‌های مالی حسابرسی شده و به‌تبع آن، کاهش عدم تقارن اطلاعاتی می‌گردد.

فرناندس و فریرا (۲۰۰۸) به بررسی قیمت سهام همزمانی میان شرکت‌های غیر آمریکایی در بازارهای آمریکایی پرداختند. با بررسی یک نمونه شامل ۴۷ شرکت، از سال ۱۹۸۰ تا ۲۰۰۳ آن‌ ها یافتند که شرکت‌های غیر آمریکایی در بازارهای آمریکایی نسبت به سایر شرکت‌های آمریکایی سطح پایینی از قیمت سهام همزمانی دارند؛ اما به یک رابطه مثبت بین این شرکت‌ها و سطح پایینی از قیمت سهام همزمانی در بازارهای توسعه‌یافته دست‌یافت‌اند. در مقابل، آن‌ ها به یک رابطه منفی بین سطح پایینی از قیمت سهام همزمانی میان شرکت‌های مذکور در بازارهای در حال توسعه دست‌یافت‌اند

بوباکر و همکاران (۲۰۱۳) به بررسی اثر سهام‌داران عمده در همزمانی قیمت سهام با بهره گرفتن از نمونه مشتمل بر ۶۵۴ شرکت‌های فهرست شده بورس اوراق بهادار فرانسه در طی سال‌های ۱۹۹۸-۲۰۰۷ پرداختند. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که همزمانی قیمت سهام با کنترل بیش‌ازحد افزایش می‌یابد، استدلال می‌شود که سهام‌داران عمده تمایل به افشای کمتر اطلاعات برای پنهان کردن شیوه های فرصت‌طلبانه خود دارند علاوه بر این، این مطالعه نشان می‌دهد که شرکت‌ها با کنترل بیش‌ازحد احتمال سقوط قیمت سهام، آن‌ ها افزایش می‌یابد.

۵دارویی‌ رازک‌۱۹سرمایه‌ گذاری‌ البرز(هلدینگ‌)

۶داروسازی‌ کوثر۲۰البرزدارو۷دارویی‌ لقمان‌۲۱داملران‌۸سرمایه گذاری دارویی تامین۲۲کارخانجات‌داروپخش‌۹داروسازی‌ جابرابن‌حیان‌۲۳ایران‌دارو۱۰شیمی‌ داروئی‌ داروپخش‌۲۴پارس‌ دارو۱۱تولیدمواداولیه‌داروپخش‌۲۵داروپخش‌ (هلدینگ)‌۱۲داروسازی‌ روزدارو۲۶داروسازی‌زهراوی‌۱۳گروه دارویی سبحان۲۷صنایع کاغذ سازی کاوه۱۴داروسازی‌ اکسیر۲۸کارتن ایران

۳-۶- روش جمع‌ آوری اطلاعات

اطلاعات و داده های مورد نیاز این تحقیق با بهره گرفتن از روش های جمع‌ آوری ‌شده‌اند:

اطلاعاتی که مربوط به مباحث نظری تحقیق بوده ­اند از منابع مختلف مانند کتب و نشریات معتبر داخلی و بین‌المللی که یا به صورت مستقیم در پایگاه های اینترنتی موجود بوده ­اند یا از طریق مراجعه به کتابخانه‌های معتبر، جمع‌ آوری گردیدند.

۳-۷- قلمرو تحقیق

۳-۷-۱-قلمرو موضوعی

بررسی تاثیر نوسانات نرخ ارز ( دلار­) بر شاخص های بورس اوراق بهادار تهران ، مطالعه موردی ، شاخص صنعت مواد و محصولات دارویی و شاخص صنعت محصولات چوبی

۳-۷-۲- قلمرو مکانی

شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران می‌باشد­.

۳-۷-۳- قلمرو زمانی

قلمرو زمانی این تحقیق از ابتدای سال ۱۳۸۶ تا پایان سال ۱۳۹۱ می‌باشد.

۳-۸- ابزار تحقیق

در این تحقیق برای برآورد آماره های توصیفی و پارامترهای مدل­های موجود در تحقیق و تجزیه و تحلیل و استنباط آماری از نرم افزارهای EXCEL و EVEIWS استفاده گردیده است. برای پردازش، دسته­بندی و آماده نمودن داده ­ها برای ورود به نرم افزار آماریEVEIWS از نرم افزار EXCEL استفاده گردیده است. و نهایتاً برای برآورد مدل های تحقیق از نرم افزار EVEIWS استفاده گردیده است.

۳-۹- تصریح مدل تحقیق

مدل آزمون فرضیه اول به صورت ‌زیر می باشد:

RDt=β۰+ β۱FX + β۲ Poil+εit

که درآن :

RDt :شاخص صنعت موادومحصولات دارویی در دورهt

FX :تغییرات نرخ ارز

Poil :تغییرات قیمت نفت سنگین ایران

ومدل آزمون فرضیه های دوم وسوم به صورت ‌زیر می باشد:

RDt =β۰+ β۱FXt-j + β۲ Poilt-j+εit

که درآن :

RDt :بازده سرمایه سهام شرکتiام دردورهtاست

FXt-j :تغییرات نرخ ارزباوقفهj

Poilt-j :تغییرات قیمت نفت سنگین ایران باوقفهj

مدل آزمون فرضیه چهارم به صورت ‌زیر می باشد:

RWt=β۰+ β۱FX + β۲ Poil+εit

که درآن :

RWt :شاخص صنعت محصولات چوبی دردورهt

FX :تغییرات نرخ ارز

Poil :تغییرات قیمت نفت سنگین ایران

ومدل آزمون فرضیه های پنجم وششم به صورت ‌زیر می باشد:

RWt =β۰+ β۱FXt-j + β۲ Poilt-j+εit

که درآن :

RWt: شاخص صنعت محصولات چوبی دردورهt

FXt-j :تغییرات نرخ ارز باوقفهj

Poilt-j :تغییرات قیمت نفت سنگین ایران باوقفهj

۳-۱۰- آمار توصیفی

آمار توصیفی ارائه شده در این تحقیق شامل آماره های گرایش به مرکز شامل میانگین، میانه، انحراف استاندارد می‌باشد. همچنین همبستگی دو متغیره نیز ارائه می شود که بر حسب کلیه متغیرهای تحقیق دو به دو محاسبه می شود. ضرایب همبستگی نشان دهنده میزان ارتباط دو متغیر است. این آزمون ‌به شکلی است که قبل از اجرا، داده های پرت که منجر به نتایج غیرواقعی می شود را حذف می کند و یک رابطه خطی را نشان می‌دهد. هر چند باید توجه داشت ضریب همبستگی معیاری از همبستگی خطی است و برای سنجش روابط غیر خطی بین متغیرها مناسب نیست. با این تفاسیر جدول ضرایب همبستگی بین متغیرهای تحقیق در ضمیمه ارائه شده است.

۳-۱۱- تحلیل رگرسیون

چنانچه هدف تحقیق تنها بررسی رابطه متغیر وابسته با متغیر (متغیرهای) مستقل باشد می توان با محاسبه ضریب همبستگی^[۳۰]، درجه وابستگی و ارتباط بین دو یا چند متغیر را مشخص ساخت. اما در این تحلیل نمی توان رابطه علت و معلولی ‌در مورد متغیر ها را استنتاج نمود. در صورتی که علاوه بر تعیین رابطه همبستگی، اندازه گیری و بررسی میزان تغییر یک متغیر که قابل استناد به متغیر های دیگر است نیز مد نظر باشد، از تجزیه تحلیل رگرسیون استفاده می شود. استفاده از معادله رگرسیون و تعمیم روند گذشته به آینده با این فرض امکان پذیر است که روند گذشته تعمیم پذیر باشد و ملاک پیش‌بینی آینده قرار گیرد به عبارتی از چنان ثباتی برخوردار باشد که روند آینده بر اساس آن قابل استخراج باشد. در این تجزیه تحلیل ضمن تعیین رابطه همبستگی می توان ضرایب متغیرهای مستقل را برآورد نمود و مشخص نمود که تغییر در یک واحد در هر یک از متغیر های توصیفی به چه میزان بر متغیر وابسته اثر می‌گذارد. ضریب تعیین R² معرف میزان تغییر پذیری در متغیر وابسته است که به وسیله رگرسیون توضیح داده می شود تحلیل های رگرسیون به مطالعه ی وابستگی یک متغیر (متغیر وابسته) به یک یا چند متغیر دیگر (متغیر توضیحی ) می پردازد که با تخمین یا پیش‌بینی مقدار متوسط یا میانگین مقادیر متغیر نوع اول در حالتی که متغیر نوع دوم معلوم و معین شده باشند صورت می پذیرد.

در این روش درجات همبستگی و روابط بین متغیر ها بررسی می شود. اگر تمامی مشاهدات روی خط رگرسیون باشند پردازش کامل به دست می‌آید اما این حالت به ندرت اتفاق می افتد و انحرافات مثبت و منفی خواهیم داشت در این حالت ضریب تعیین R² در رگرسیون مرکب معیار خلاصه ای خواهد بود که بیان می کند چگونه خط رگرسیون نمونه داده ها را به خوبی پردازش می‌دهد. این ضریب بین صفر و ۱ قرار خواهد داشت. اگر برابر با یک باشد ‌به این معنا است که خط رگرسیون ۱۰۰ درصد تغییرات متغیر وابسته را توضیح می‌دهد و اگر صفر باشد مدل تغییرات متغیر وابسته را به هیچ عنوان توضیح نمی دهد هر چه این مقدار به یک نزدیکتر باشد پردازش مدل بهتر است.

برای تحلیل های تجربی عموما سه نوع داده قابل بررسی است­:

1. 1. سریهای زمانی

1. 1. مقطعی

1. ترکیبی از سریهای زمانی و مقطعی (تابلویی یا تلفیقی)

داده های سری زمانی داده هایی هستند که در یک مقطع مشخص از زمان محاسبه و جمع‌ آوری می‌شوند و بر حسب زمان مرتب شده اند.

داده های مقطعی داده هایی هستند که در یک مقطع مشخصی از زمان محاسبه و جمع‌ آوری می‌شوند. برای مثال داده های مربوط به ۱۰۰ شرکت در مقطع خاصی از زمان مثلا سال ۱۳۸۵ را داده های مقطعی می‌نامند.

داده های ترکیبی^[۳۱] یا تابلویی از ترکیب این دو دسته حاصل می شود.

در برآورد مدل های فوق، از داده هایترکیبی استفاده شده است. بالتاجی^[۳۲] مزایای استفاده از داده های ترکیبی را به شرح زیر عنوان می‌دارد:

• • • • • از آنجا که داده های ترکیبی به افراد، بنگاه ها، ایالات، کشورها و از این قبیل واحدها طی زمان ارتباط دارند، وجود ناهمسانی واریانس در این واحدها محدود می شود.

• • با ترکیب مشاهدات سری زمانی و مقطعی، داده های ترکیبی با اطلاعات بیشتر، تغییر پذیری بیشتر، هم‌خطی کمتر میان متغیرها، درجات آزادی بیشتر و کارایی بیشتر ارائه می نمایند.

• • با مطالعه مشاهدات مقطعی تکراری، داده های ترکیبی به منظور مطالعه پویای تغییرات مناسب تر و بهترند.