۲-۴-۴- نقش عوامل مؤثر در پرورش تفکر انتقادی

در پرورش تفکر انتقادی از عناصر گوناگون نظام آموزشی مانند هدف^[۶۱]، محتوی^[۶۲] و روش تدریس^[۶۳] ‌می‌توان استفاده کرد که در این جا بیشتر تأکید بر عنصر روش تدریس است. روش پرسش و پاسخ یکی از روش­های مناسب تدریس است که در پرورش تفکر انتقادی می ­تواند نقش مطلوبی ایفا کند. زیرا که در این روش معلم به وسیله آن، شاگرد را به تفکر درباره مفهومی جدید یا بیان مطلبی تشویق می­ کند. در این روش، شاگرد تلاش می­ کند با کوشش­های ذهنی، از معلوم به مجهول حرکت کند. معلم در جلسات بحث با شاگردانش، ابتدا به انتقال اطلاعات یا پاسخ به سوال یا مسئله­ای نمی­پرداخت، بلکه از طریق پرسش­های متوالی، افراد را به تفکر وامی داشت و آنان را قدم به قدم هدایت می­کرد تا خود جواب را به درست کشف کنند. هدف از روش پرسش و پاسخ، تشخیص و تحریک تفکر، توانایی­ ها و علایق، تقویت قدرت استدلال، سنجش و قضاوت، استفاده از تجارب و دانسته ­های گذشته و ایجاد اعتماد به نفس^[۶۴] در شاگردان است(شعبانی، ۱۳۸۶، ۲۶۴). یکی دیگر از روش­های مناسب تدریس روش بحث گروهی ‌می‌باشد که در این روش معلم موضوع یا مسئله خاصی را طرح می­ کند و یادگیرندگان درباره آن به مطالعه، اندیشه، بحث و اظهار نظر می­پردازند و نتیجه می­ گیرند؛ در این روش یادگیرندگان به صورت فعال در فعالیت­های آموزشی شرکت می­ کند و مسئولیت یادگیری را بر عهده ‌می‌گیرد. روش بحث گروهی روشی است که به شاگردان فرصت می­دهد تا نظرها، عقاید و تجربیات خود را با دیگران در میان بگذارند و اندیشه­ های خود را با دلایل مستند بیان می­ کند(همان منبع، ۲۷۴). روش مسئله یکی دیگر از روش­های مناسب تدریس است که در پرورش تفکر انتقادی می ­تواند نقش مؤثری ایفا کند. در این روش، در حقیقت، نوعی آماده کردن فراگیران است برای زندگی؛ یعنی مواجهه شدن با مسائل و کوشش برای حل آن ها. در این روش فعالیت­های آموزشی به گونه ­ای تنظیم می­ شود که در ذهن فراگیران مسئله­ای ایجاد شود و او علاقمند شود با تلاش خود راه حلی برای آن مسئله پیدا کند. محیط و شرایط آموزشی باید به گونه ­ای تنظیم گردد که یادگیرنده با مشکل مواجه شود و آن را درک کند. این کار زمانی صورت ‌می‌گیرد که یادگیرنده قدرت تحلیل و استنتاج و نیز قدرت شتاخت مسئله و ویژگی­های آن را داشته باشد و ‌به این ترتیب، بتواند راه حل­های احتمالی را پیش ­بینی کند(همان منبع، ۳۱۳). با وجود این که فرصت­های مناسبی در نظام آموزشی در زمینه تفکر انتقادی وجود دارد، نباید فراموش کرد که استفاده بهینه از این فرصت­ها، شرایط و ملزومات خاصی می­طلبید که مجریان نظام­های آموزشی و فراتر از آن دولت­مردان و سیاست­گذاران باید زمینه ­های مناسب استفاده از این چنین فرصت­هایی را فراهم می­سازند. در این زمینه، اداره­ی متمرکز سیستم آموزش و پرورش، سیستم ارزشیابی مبتنی بر آزمون­های عینی در مقابل آزمون­های انشایی، ضعف مبانی نظری مجریان برنامه ­های درسی و چندین عامل دیگر چالش­های هستند که بدون برطرف کردن آن ها مسلماً نیل به اهدافی همچون تفکر انتقادی و قضاوت صحیح دور از انتظار خواهد بود(جانعلیزاده جوبستی و همکاران، ۱۳۸۸).

۲-۴-۵- نقش و اهمیت تفکر انتقادی:

این فرض که فکر کردن راه را برا آموزش بیش­تر باز می­ کند، به طور کلی پذیرفته شده است. بعضی از پدران و مادران تا این حد پیش می­روند که می­گویند: برای ما مهم نیست به بچه های ما چه می­آموزند یا بچه­ها چه مطالعه ‌می‌کنند، موضوع مورد توجه ما این است که بچه­ها بیاموزند چگونه شخصا فکر کنند.آن ها باید خود تصمیم بگیرند و قضاوت کنند(هولفیش و اسمیت^[۶۵]، ۱۳۸۱). تفکر انتقادی، از طریق ایجاد روابط معقول بین انسان­ها، تصمیم ­گیری بر اساس تحلیل عناصر یک موقعیت، و تفکیک عناصر مطلوب،­ نوید بخش زندگی توأم با آرامش و مهربانی نخواهد بود. ‌بنابرین‏ ‌می‌توان گفت، اگر مدرسه­های ما در آموزش این امر مهم ناموفق باشند، جامعه ما و در نهایت جامعه جهانی شکست خواهد خورد.

1. 1. توسعه مهارت تفکر انتقادی در دانشجویان آنان را قادر می­سازد که توانایی بالاتری برای الف: تجزیه و تحلیل مجموعه اطلاعات؛ ب: تصمیم ­گیری؛ ج: ارزیابی هر مشکل برای تصمیمی که اتخاذ می­ شود، د: تصمیم ­گیری برای مداخلات مقتضی برای هر موفقیت را کسب نماید.

1. 1. ارتقای سطح مهارت­ های تفکر انتقادی، یک نتیجه قابل انتظار از تحصیلات عالی دوره کارشناسی و بالاتر به حساب می ­آید.

1. 1. هدف عمده تجارب دانشگاهی کسب نوعی توانایی است که افراد خبره آن را تفکر انتقادی نامیده­اند.

1. 1. رشد فرهنگی بدون تفکر انتقادی قابل تصور نیست.

1. 1. آموزش تفکر انتقادی، موثرترین روش در افزایش کیفیت یادگیری است.

1. 1. ایجاد مهارت­ های تحلیل، ارزشیابی و گرایش و کاربرد بهترین راه ­حل

1. ایجاد مهارت­ های خودآگاهی، همدلی، ارتباط مؤثر، روابط بین ­فردی، تصمیم ­گیری، حل مسئله، تفکر انتقادی، تفکر خلاق، توانایی حل مسئله و توانایی مقابله با استرس(حیدری­دامانی، ۱۳۸۹).

۲-۴-۶ – مهارت­ های تفکر انتقادی

پل^[۶۶](۱۹۹۳)، تفکر انتقادی را داری حداقل دو عنصر اساسی می­داند: یکی عنصر بررسی و ارزیابی دلایل، که مستلزم کسب مهارت­ های لازم برای درک درست و ارزیابی دلایل و ادعاهاست و دیگری روحیه انتقادی که شامل آمادگی­ها، نگرش­ها، خصوصیات ذهنی و صفات شخصی است. آن ها همچنین مطرح ‌می‌کنند که مهارت­ های تفکر انتقادی فقط مواقعی مثمرثمر است که دارای روحیه انتقادی باشد و گر نه به تنهایی بی­فایده است.

علاوه بر این اسمیت^[۶۷](۱۹۹۲) تفکر انتقادی را به توانایی علمی و همچنین گرایش به تردید، تشکیک و مواجهه شدن با نتایج تردید و وابسته می­داند و آمادگی به تشکیک را به عنوان مجموعه ­ای از عوامل شخصی مانند پشتکار، تحمل، آمادگی برای درنگ و توقف، منطقی بودن و تصور فرد از دیگران مرتبط می­ کند.

علیپور و همکاران(۱۳۸۸) مهارت­ های تفکر انتقادی را مهارت­ های شناختی که هسته تفکر انتقادی را تشکیل می­ دهند شامل موارد ذیل می­دانند:

الف. تفسیر: درک و بیان معنی و با اهمیت انبوهی از بیانات، موقعیت­ها، اطلاعات، وقایع، قضاوت­ها، قراردادها، گمان­ها، قوانین، رویه­ ها و معیار به کار می­رود و شامل خرده مهارت­ های طبقه ­بندی، رمز گشایی امور و معنی کردن دقیق ‌می‌باشد.

ب. تحلیل: مشخص کردن روابط استنباطی واقعی قصد شده و میان گفته­ها سوالات مفهوم­ها، توصیفات و یا شکل­های دیگر برای اظهار کردن گمان، قضاوت، تجارب، دلایل، اطلاعات یا عقاید می ­باشد.

ج. ارزشیابی کردن: تعیین و برآورد کردن اعتبار و صحت گفته­ها یا دیگر اشکال بیانی که نشانگر درک و فهم، تجربه، موقعیت باور و اعتقاد شخص بوده و نیز به تعیین و برآورد رابطه منطقی بین گفته­ها، توضیحات سوالات و دیگر گونه­ های کلامی تأکید دارد.

د. استنباط: تشخیص دادن عناصر و شواهد مطمئن برای نتیجه ­گیری ‌می‌باشد خرده مهارت­ های آن شامل پرسش پر کردن از وقایع، حدس زدن متناوب و ترسیم کردن نتایج ‌می‌باشد.

در صورت نبود اصول پذیرفته شده حسابداری، معیاری برای قضاوت درباره منصفانه بودن صورت­های مالی ارائه شده وجود نخواهد داشت. چنانچه قضاوت حسابرسان بر مبنای معیار­های از قبل تعیین شده نباشد، قضاوتی شخصی است و هیچ­­گونه ارزشی ندارد.

اگر چه سیر تکاملی تدوین اصول پذیرفته شده حسابداری مطلوت نیست، ولی نبود همین استاندارد­ها باعث می­ شود حسابرسان هیچ­گونه معیاری برای تشخیص منصفانه بودن اطلاعات مالی ارائه شده در اختیار نداشته باشند (نیکخواه آزاد، ۱۳۹۲).

آخرین عبارت به­کار گرفته شده در تعریف پیش­گفته­ی حسابرسی حاکی از آن است که قضاوت و ارزیابی حاصل در پایان آزمون حسابرسی با بهره گرفتن از “گزارش حسابرس” با صراحت ابراز می­ شود. این مرحله از فرایند حسابرسی اساساً مرحله­ گزارشگری است. ‌بنابرین‏ ‌می‌توان ادعا کرد فرایند حسابرسی از دو مرحله تشکیل می­ شود. مرحله­ رسیدگی و آزمون که مربوط به جمع ­آوری و ارزیابی شواهد است و مبنای اظهار­نظر را فراهم می­ کند و دیگری مرحله­ گزارشگری که طی آن نظر و ارزیابی به دست آمده به افراد ذینفع گزارش می­ شود (نیکخواه آزاد، ۱۳۹۲).

سیستم حسابداری (اطلاعاتی) و فرایند حسابداری، حلقه­ی ارتباطی بین فعالیت و وقایع اقتصادی و ادعا­های مربوط به آن ها‌ است. ‌بنابرین‏ موضوع مورد رسیدگی در برگیرنده­ی سیستم حسابداری و نیز فرایند حسابداری است.

۲-۹- اعتبار­بخشی گزارش­های مالی

‌پاسخ‌گویی‌ که خواستگاه آن احترام به حقوق انسان‌ها است، در زمینه­ ها و سطوح مختلف مطرح است. در سطح بنگاه­های اقتصادی، مدیران در مقابل سرمایه ­گذاران، اعتبار­دهند­گان و دیگر اشخاص ذینفع مسئول و موظفند از طریق ارائه­ اطلاعات شفاف، درست و قابل اعتماد اشخاص ذینفع را در جریان نحوه­ به­کار­گیری منابع اقتصادی قرار دهند. این جریان متقابل از رعایت قانون و حقوق طبیعی بشری سر­چشمه ‌می‌گیرد. یعنی شخصی که نماینده یا مدیری را انتخاب می­ کند و منابع و سرمایه خود را به او می­سپارد و از این طریق اختیار اداره­ی منابع را به وی تفویض می­ کند و این حق را دارد که از سر­نوشت سرمایه خود کسب اطلاع کند.

حسابرسی از ارکان اساسی فر­آیند ‌پاسخ‌گویی‌ است. زیرا ‌پاسخ‌گویی‌ مستلزم وجود اطلاعات معتبر و قابل اتکاست و قابلیت اتکای اطلاعات مستلزم بررسی آن ها توسط شخصی مستقل از تهیه­کننده­ اطلاعات است. در فر­آیند ‌پاسخ‌گویی‌، حسابرسی از طریق تعیین اعتبار اطلاعات، ارزش افزوده ایجاد می­ کند. در­واقع نقش اصلی حسابرس مستقل، اعتماد بخشیدن و اعتبار­بخشی به صورت­های مالی است. صورت­های مالی مرکز ثقل و محور گزارش‌ها و اطلاعات مالی است. صورت­های مالی ابزار ‌پاسخ‌گویی‌ و تصمیم ­گیری شناخته می­شوند. این صورتها زمانی در تصمیم ­گیری و ‌پاسخ‌گویی‌ مفید واقع می­شوند که قابل اعتماد، شفاف و دارای کیفیت مناسب باشند. طبیعی است که اطلاعات مالی با­کیفیت مطلوب، در تصمیم­گیریها و تخصیص بهینه­ منابع و کارایی بازار اثر مثبت دارد که خود رشد، توسعه و رفاه اجتماعی را به دنبال دارد.

ارزش افزوده­ی حسابرسی متشکل از دو بعد است: بعد کنترلی و بعد اعتبار­بخشی. از دیدگاه کنترلی، حسابرسی به دو دلیل به عنوان عاملی مستقل بر کیفیت اطلاعات نظارت دارد: ۱) بررسی مستقل میزان تطابق اطلاعات حسابداری با معیار­های از قبل تعیین شده که این معیار­ها قاعدتاً باید منعکس کننده­ نیاز و خواست استفاده­کنند­گان اطلاعات باشد (عامل کشف کننده) و ۲) ایجاد انگیزه برای تهیه­کنند­گان جهت تولید اطلاعات در چارچوب معیار­های از قبل تعیین شده، زیرا تهیه­کننده می­داند که مورد حسابرسی قرار خواهد گرفت (عامل باز­دارنده).

از دیدگاه اعتبار­بخشی، حسابرسی بر اعتبار اطلاعات می ­افزاید، زیرا استفاده­کنند­گان می ­توانند مطمئن باشند که عوامل کنترلی پیش­گفته بر فر­آیند گزارشگری حاکم و باعث بهبود کیفیت اطلاعات شده است. در­نتیجه استفاده­کنند­گان، می ­توانند با ضریب اطمینان بیشتری از اطلاعات استفاده کنند. اعتماد استفاده­کنند­گان به کیفیت و استفاده­ آنان از اطلاعات مالی به شکوفایی و افزایش ارزش نهفته در اطلاعات حسابداری می­انجامد. در مجموع، حسابرسی مشکلات اعتبار­دهی ناشی از تضاد منافع را کاهش می­دهد و از اینرو به قابلیت اتکای آن می ­افزاید (نیکخواه آزاد، ۱۳۹۲).

۲-۱۰- عوامل توجیه­کننده­ تقاضا برای حسابرسی از دید­گاه مفاهیم بنیادی حسابرسی

گسترش روز­افزون جوامع و پیچیدگی مسائل خاص آن، افزایش نیاز به اطلاعات اقتصادی مربوط، کامل، بیطرفانه و قابل­اتکا و در نتیجه افزایش تقاضا برای وجود سیستم‌ها و فرایند­هایی که فراهم­کننده­ چنین اطلاعاتی هستند را ایجاد نموده است. همین عوامل موجب افزایش نیاز به حسابرسی به عنوان قسمتی از کل فرایند انتقال اطلاعات شده است. کمیته­ی مسئول تدوین بیانیه­های مفاهیم بنیادی حسابرسی، نیاز به انجام حسابرسی توسط حسابرسان مستقل را به شرح زیر می­داند:

الف) تضاد منافع^[۲۵]: وقتی استفاده­کننده­ اطلاعات تصور می­ کند بین او و تهیه­کننده­ اطلاعات تضاد منافع بالفعل و یا بالقوه وجود دارد، احتمال تحریف (عمدی و یا سهوی) اطلاعات دریافت شده برایش مطرح می­ شود. از اینرو کیفیت اطلاعات دریافت شده مظنون تلقی شده و انجام حسابرسی توسط شخصی مستقل و عاری از تصور تضاد منافع را لازم می­دارد. در شرایطی بسیار استثنایی این حسابرسی می ­تواند توسط استفاده­کننده­ اطلاعات راساً انجام شود (نیکخواه آزاد، ۱۳۹۲).

ب) پیامد­های اقتصادی با­اهمیت: منظور از فرایند گزارشگری هدفمند، کمک به استفاده­کننده­ اطلاعات در امر تصمیم ­گیری اقتصادی است. سو­دار بودن، گمراه­کنند­گی، نا­مربوط بودن یا ناقص بودن اطلاعات می ­تواند منجر به تصمیم ­گیری غلط شود و به تصمیم­گیرنده زیان وارد کند. در شرایطی که این تصمیمات پیامد­های مهم اقتصادی داشته باشند، تصمیم­گیرنده اهمیت بیشتری برای کسب اطمینان از کیفیت اطلاعات دریافت شده قائل می­ شود. کسب اطمینان از کیفیت اطلاعات دریافت شده از طریق حسابرسی میسر است.

پ) پیچیده بودن^[۲۶]موضوعات اقتصادی و سیستم­های اطلاعاتی: هر چه موضوعات اقتصادی و فرایند تبدیل آن ها به اطلاعات پیچیده­تر می­ شود، استفاده­کننده­ اطلاعات با مشکلات بیشتری در رابطه با تشخیص کیفیت اطلاعات روبرو می­گردد. همچنین پیچیدگی موضوع و یا سیستم پردازش اطلاعاتی، امکان بروز اشتباهات را به ­وجود ‌می‌آورد. در این موارد حسابرسی می ­تواند وسیله­ای برای حصول اطمینان از کیفیت اطلاعات گزارش شده به استفاده­کننده­ آن اطلاعات باشد.

از همان روزی که به دنیا آمدیم مفهوم پول با مفاهیم نیازهای اساسی و قدرت در ذهن مان در هم تنیده اند. در کودکی نیاز ما را به غذا لباس و مسکن والدین مان برطرف کردند که سر کیسه را در دست داشتند اگر آن‌ ها شما را بدون شام به رختخواب می فرستادند نمی‌توانستید خود را به مغازه یا رستورانی برسانید و گرسنگی تان را چاره کنید این‌که به‌صورتی بزرگ شده باشید که امکانات بسیار محدوی در اختیار داشته باشید یا آن که در آغوش تجملات بزرگ شده باشید به وضعیت مالی خانواده و نگرش آن‌ ها ‌در مورد صرف کردن پول برای شما بستگی داشته است. برای دریافت حمایت مالی و عاطفی به خانواده خود متکی بودید. شاید در این زمینه ها تنها به آن‌ ها می‌توانستید رو کنید؛ ‌بنابرین‏ آن‌ ها بودند که پول داشتند و قدرت زیادی داشتند تا شما را به الحاظ مالی و محبت تأمین کنند در بسیاری از خانه ها پول جایگزین صمیمیت عاطفی شده است و صحبت درباره امور مالی جای گفت و گو درباره احساسات را گرفته است.

مثلا شاید پدرتان که عمیقا دوست داشتید به شما توجه کند و شما را تحسین کند تنها با دادن پول یا ندادن آن توجه خود را به شما ابراز می کرد و به دلیل شرطی شدن در کودکی امکان دارد چنین تصور کنید که به فردی نیاز دارید که پولش از شما بیشتر باشد تا بتواند از شما مراقبت کند. حتی ممکن است چنین احساس کنید که بدون چنین فردی نمی‌توانید از خود مراقبت کنید و ‌به این ترتیب قدرت و کنترل را حق کسی بدانید که پول را در اختیار دارد.

اما وقتی هم که پول به اندازه کافی موجود باشد زن و شوهر ها درباره آن مشاجره می‌کنند مثلا می‌توانند دائماً از نحوه خرج کردن همدیگر یا پنهان کردن درآمد خود انتقاد کنند.

و اخرین مشکلی که درزمینهی مسائل مالی روی می‌دهد این است که ممکن است مرد شما چنان درگیر پول در آوردن باشد که از ارتباط مشترک تان غافل شود امکان دارد از آن رو باهمسرش نزاع کند که احساس می‌کند شوهرش او را به خاطر کار یا پول که رقبای نا پیدای اویند مورد غفلت و بی توجهی قرار داده حتی در مواردی امکان دارد زن خود را سرزنش کند و مقصر بشمارد زیرا تصور می‌کند که به قدر کافی جاذبه نداشته یا تلاش لازم را به خرج نداده مرد را در خانه نگهدارد در سایر موارد او از همسرش گله می‌کند یا از او می‌خواهد تا در ساعتی حاضر منزل باشد گاهی این شیوه در حل مشکل مؤثر واقع می‌شود.

اما معمولاً چنین نیست ؛ اما مطلع شدن از این‌که دل مشغولی های مرد ‌در زمینهٔ های مسائل مالی احتمالا از چیزهای بسیاری ازجمله ترس از صمیمیت و نزدیک شدن به همسرش ناشی می‌شود، ممکن است مفید وقع شود. هم چنین امکان دارد در صورتی که زمان بیشتری را باهمسرش سپری کند از احساسات عاشقانه خشمگینانه ای که نسبت به او پید می‌کند نیز به هراس بیفتد. درعین‌حال ممکن است مرد که در محیط کار خود هویت روشنی دارد و به درستی موقعیت خود را می شناسد به خاطر از دست دادن هویت خود از درآمیختن باهمسرش به هراس بیافتد احتمالا او درعین‌حال که از فقر فاصله زیادی گرفته است، به دلیل سابقه خانوادگی خود همواره احساس می‌کند که خطر بی پولی او را تهدید می‌کند زن نیز در پس احساس خشم و رنجشی که از این طرد شدن پیدا می‌کند از چیزی می ترسد می ترسد که عشق و لذت از ارتباطشان رخت بر بسته باشد و این‌که همسرش به او توجهی نکند.

۲-۹- اوقات فراغت

اوقات فراغت مقوله ای است که شاید برخی به آن زیاد اهمیت ندهند اما اطلاعات به دست‌آمده از بررسی مشکلات زناشویی یکی از عوامل جلوگیری از یکنواختی و افزایش روحیه شاد در بین افراد پرداختن به تفریحات سالم است.

یافته های به دست‌آمده از نیاز سنجی فرهنگی اجتماعی محله های اصفهان (طالبی و مرادی ۱۳۸۵) در رابطه با نحوه ی تفریح، به ترتیب تفریحات به صورت خانوادگی، گروهی، فردی و در آخر باهم محله ای بوده است و ‌در زمینه ی توجه به تفریح و سلامت ذکر این نکته ضروری است که برخی برنامه ها هزینه‌بر و برخی با صرف هزینه کم می‌تواند مشغولیت فرد را در زمان فراغت از کار مهیا سازد که در این زمینه میزان درآمد خانواده و مدت زمانی که افراد از کار فارغ هستند، اهمیت به سزایی در نحوه ی تفریح دارد.

با بررسی یافته های پژوهش ‌به این نتیجه می‌رسیم که در محله‌هایی که امکانات شهری در دسترس شهروندان باشد در اوقات فراغت موجب جذب و هدایت آن‌ ها می‌گردد. به عنوان مثال قرار گرفتناماکن زیارتی باعث شده که شهروندان اوقات فراغت خود را با پرداختن به فعالیت های مذهبی اغنا بخشند لازم به ذکر است که جذابیت های محیطی، برنامه های تفریحی در پارک ها یکی از زمینه‌های جذب خانواده ها هستند. به عبارتی قرار دادن امکانات با طراحی مناسب و ایجاد جذابیت محیطی و فضا سازی در ‌محله‌ها، علاوه بر امکان تفریح، در ارتقاء سطح سلامت نیز مؤثر می‌باشد (مرادی، طالبی ۱۳۸۵).

به‌طورکلی موسیقی، ورزش، مطالعه غیر درسی، فعالیت مذهبی، گردش در شهر، اماکن مذهبی، صله ارحام مسافرت، اماکن فرهنگی، تئاتر، کارهای هنری، تلویزیون، رادیو، سینما و … در پر کردن اوقات فراغت اهمیت به سزایی دارند.

تفریح و مسافرت: از برنامه هایی است که در شادی و نشاط افراد تأثیر شگرفی دارد. از آن رو که تفریح و مسافرت بر جنبه مختلف جسمی و روانی انسان‌ها تأثیر دارد، به چند نمونه از این تأثیرات اشاره می‌شود:

۱- عاطفه مثبت: تفریح و مسافرت در ایجاد عاطفه مثبت و بانشاط، تأثیر زیادی دارد.

۲- شادی: تفریح می‌تواند باعث شادی افراد باشد. فعالیت های تفریحی قوی ترین منبع برای رضایت زندگی هستند.

۳- بهداشت روانی جسمی: تفریح علاوه بر شادی و عاطفه مثبت، در بهداشت روانی و آرامش فکری نیز تأثیر گذار بوده و نقش تعیین کننده ای در این حوزه دارد. البته تفریح نباید به جسم و روان آسیب بزند ‌بنابرین‏ استفاده نکردن از مواد اعتیاد آور، اجتناب از کارهای خطر آفرین و توجه به عواقب اجتماعی تفریح می‌تواند امنیت و بهداشت جسمی و روانی را تأمین نماید.

ورزش: همچنین ورزش نیز می‌تواند در پرد کردن اوقات فراغت خانواده نقش به سزایی داشته باشد و اهمیت ورزش در سلامت و پیش گیری از بیماری ها و انحرافات و پر کردن اوقات فراغت، بر کسی پوشیده نیست. تحقیقات ثابت کرده ورزش علاوه بر سلامتی، باعث می‌شود افراد خلقشان بهبود پیدا کند و از زندگی بیشتر لذت ببرنند (آرگاپل ۱۳۸۳؛ پناهی ۱۳۸۸).

دید و بازید و صله رحم : یکی از تأثیر گذار ترین و با اهمیت ترین عوامل مؤثر بر بهداشت روان، نشاط درونی و شادکامی انسان‌ها، دید و بازید و انجام صله رحم است. از طریق معاشرت و رفت آمد فرد احساس امنیت و آرامش بیشتری را خواهد داشت؛ زیرا احساس تنهایی و رهایی ندارد و در جمع احساس پویایی و ارزش بیشتری را خواهد داشت .

۱- Zh.. Hdfyld

باید توجه داشت وقتی احساس صمیمیت بین زن و مرد برقرار باشد و هر یک تعهدات و وظایف و نقش‌های جنسیتی خود را به نحو احسن انجام دهند ، بیشتر به سوی همدیگر جذب‌شده و موجب نشاط و طراوت و پایداری بیشتر زندگی مشترکشان می‌شوند؛ در حالی که وقتی یک یا هر دو در زندگی مشترک احساس بی‌عدالتی و نارضایتی کنند ، از برقراری روابط صمیمانه بین خود و همسر اجتناب کرده و موجب شکست زندگی مشترک می‌شوند.

پژوهش‌ها نشان داده‌اند که تعیین هدف در زندگی بهترین پیش‌بینی کننده شادکامی و رضایت از زندگی است. تنظیم اهداف شخصی و خانوادگی با شاخص‌های مهم سلامت روان یعنی رضایت از زندگی ،عزت‌نفس خوش‌بینی رابطه دارد.در مداخلات درمانی ،برنامه هایی که دربرگیرنده تنظیم اهداف شخصی در زوجین است منجر به افزایش تعهد شخصی و شادمانی در فضای زندگی خانوادگی می‌شود .واردکردن والدین و خانواده ها در استراتژی‌های تمرینی روزمره شادکامی و تندرستی آن‌ ها را افزایش می‌دهد.خانواده هایی که خودتنظیمی بیشتری دارند از صمیمیت بالاتری برخورد دارند که طبیعتاً سلامت روان آن‌ ها را افزایش می‌دهد. (بلانچو^۱ ۲۰۰۶)با توجه ‌به این‌که نشاط شادکامی در زندگی رابطه مستقیم با صمیمیت در خانواده دارد،لذا در قالب آموزش چندرسانه‌ای صمیمیت در خانواده می‌توان نشاط شادکامی را به خانواده آورد تا افراد بتوانند در زندگی خود رضایتمندی داشته باشند و صمیمیت آنان هرروز بیشتر از روز قبل شود. هدف از اجرای این پژوهش تأثیر چندرسانه‌ای صمیمیت در خانواده برافزایش نشاط شادکامی معلمان زن دوره اول ابتدایی ناحیه دو یزد هست.

۲-۲-پیشینه نظری

۲-۲-۱- تعریف صمیمیت:

صمیمیت فرایندی پویا ست به نظر هات فیلد^۲ (۱۹۸۸)صمیمیت فرایندی است که در ان افراد تلاش می‌کنند تا به یکدیگر نزدیک شوند و شباهت ها و تفاوت‌ها خود در احساسات ،افکار و رفتار ها را کشف کنند . به عقیده استرنبرگ^۳ (۱۹۸۷)صمیمیت شامل احساس نزدیکی ،تعلق و تماس با دیگران است .اسکنارچ ^۴(۱۹۹۱)صمیمیت را فرایند در تماس بودن ،درک خود و افشای خود در حضور همسر مفهوم سازی می‌کند .اسچافر^۵ و اولسون^۶ (۱۹۸۱)صمیمیت را فرایند و تجربه ای می دانند که حاصل آن ابراز مسائل صمیمانه و در میان گذاشتن تجارب دوستانه است (هلرووود^۷ ۱۹۸۸).

صمیمیت نزدیک شدن ،تشابه و روابط شخصی عاشقانه و هیجانی با شخص دیگر است و لازمه آن شناخت

۱Blancho 2 -Hot Field 3-Sternberg 4-Asknarch 5-Aschafr 6-Olson 7-Hlrvvvd

درک عمیق از فرد دیگر وبیان افکار و احساسات با یکدیگر است . صمیمیت یک فرایند دو جانبه است . محور

این فرایند ،شناخت ،درک،پذیرش ،همدلی با احساسات فرد دیگر و قدر دانی وپذیرش دیدگاه فرد دیگر است . صمیمیت یک نیاز اساسی و واقعی انسان است ،و یک تمایل یا آرزو نیست (با گاروزی ^۱۲۰۰۱).

صمیمیت عبارت است از رابطه ی نزدیک ،خودمانی و محبت آمیز یا رابطه عاشقانه و شخصی با فرد دیگری که مستلزم داشتن اطلاعات بسیار جزئی وشناخت عمیق وی است ،به علاوه ابراز افکار و احساسات شخصی است که نشانه خود مانی بودن ان است (لغت نامه رندم هاوس ،نقل از با گاروزی ،۱۳۸۷،ترجمه رضا زاده و تهرانی )

صمیمیت مفهوم وسیعی دارد و می‌تواند از بحث درباره جزئیات زندگی تا افشای خصوصی ترین احساسات جنسی که کسی به راحتی ‌در مورد آن سخن نمی گوید را در برگیرد .صمیمیت محصول توجه کردن ،پذیرفتن ،حساسیت به خرج دادن و درک کردن است . با از دست رفتن آن یکی از اتصال های زندگی زناشویی از بین می رود (بک ،۱۳۸۷،نقل از بطلانی اصفهانی ).

برگر^۲ و هانا^۳ (۱۹۹۹)یک تعریف دوازده مؤلفه‌ ای از صمیمیت ارائه دادند ،این مؤلفه‌ ها عبارت انداز استمرار و پایایی ،وجد،مسئولیت پذیری ،مذاکره پذیری ،همدلی ،موافقت،هماهنگی ،خودافشایی ،آسان گیری ،محدودیت و تعالی .پدیده هایی مهم که در تعریف صمیمیت تعریف می‌شوند عمدتاًً شامل تشابه ،پذیرش ،خود افشایی ،رابطه جنسی ،استقلال ،تطابق،نزدیکی هیجانی بدنی و عقلی است . به نظر بینر^۴ ومورنن^۵ (۱۹۸۸)تشابه یک مسئله مهم در حفظ روابط صمیمانه است . اسچنایدر^۶ (۱۹۸۹)معتقداست که تشابه زوجین به ان ها کمک می‌کند احساس کنند به وسیله همسرشان درک و فهمیده می‌شوند . تشابه بین همسران همچنین مربوط به بافت روابط صمیمانه است . وقتی همسران در میزان نیاز هایشان به صمیمیت و نوع خاصی از ان مشابه باشند ،احساسات صمیمانه ایجاد می شود . تالمادج ^۷و دابز^۸ (۱۹۹۰)خاطرنشان می‌کنند که به میزانی که همسران ادراکشان درباره خود و فرایند رابطه را با یکدیگر در میان می‌گذارند ،منعکس کننده روابط صمیمانه عملی بین آن ها است . وین^۹ (۱۹۸۶)صمیمیت را یک تجربه و ارتباط ذهنی دانسته که هسته اصلی ان خود افشایی ،پاسخ امن و همدلی است. به نظر وین گارتن^۱۰ (۱۹۹۲)تعامل صمیمانه شامل مشارکت و تجربه ی درک احساسات است .این تجربه با درک متقابل واطمینان بستگی دارد .خود افشایی نیز برای صمیمیت زناشویی ضروری است ،زیرا افراد را در درک متقابل و همدلی درگیر می‌کند . کرکاپاتریک ^۱۱(۱۹۷۵)خاطر نشان می‌کند که ساختار خود افشایی متقابل در تداوم یک رابطه بوده و صمیمیت عمیق و دو جانبه را ایجاد می‌کند .

۱-Garvzy 2-Berger 3—Hanna 4-Bynr 5-Mvrn 6-Aschnaydr 7-Talmadj 8-Dobbs 9-Vienna 10-Wayne Gartn

۱۱-Krkapatryk

علاوه براین سطح تمایز و استقلال نیز با صمیمیت ارتباط دارد . به نظر بوئن^۱ (۱۹۸۸)افراد تمایل دارند تا همسرانی با سطح تمایز مشابه را خود انتخاب کنند . همسران با سطح تمایز و استقلال بالا ،تمایل بیشتری برای صمیمیت دارند روبین^۲ (۱۹۸۲)می‌گوید که صمیمیت شامل ابراز دو جانبه احساسات و افکار به دور از ترس و تمایل برای درک دنیای درونی دیگری و توانایی در میان گذاشتن خود با دیگری است (هلرو وود۱۹۹۸).

صمیمیت یعنی رابطه باز ،خودمانی ،صادقانه ،از نظر برن عاری از هر نوع بازی ،و رهاساختن کودک وتباه نشده است که در میان مکان و این زمان زندگی می‌کند . از انجا که صمیمیت از کارکرد های کودک طبیعی است ،تنها موقعی به نتیجه ی مطلوب می‌رسد که هرگز بازی در آن رخنه نکند (برن^۳ ۱۳۸۷،ترجمه فصیح).

صمیمیت به معنای قدرت ورود به دنیای درونی انسانی دیگر است به صورتی که حس کند او را درک می کنید و رشته ای قوی شما را به هم مرتبط می‌کند . یعنی اینکه بتوانید از نقشه ای که خود از جهان دارید ،به نقشه ای که او از جهان دارد ،حرکت کنید ،و این کلید یک ارتباط موفق است(اسماعیل بیگی و ‌غلام‌ رضایی،۱۳۸۸).صمیمیت یعنب اینکه من می توانم خودم باشم و راحت حرفم را بگویم و از اینکه سخنم را خودم تصحیح کنم خوشحالم چون با تو راحتم ،نه اینکه مراقبم و مواظبم که چه بگویم و چه نگویم وحالت دفاعی داشته باشم .صمیمیت باعث می شود که احساسات ،افکاروتجارب فرد در یک رابطه باز ،درست و مطمئن بیان می شود.صمیمیت مستلزم سبک دلبستگی ایمن ،استقلال ،تمایز یافتگی و هویت مثبت و شکل یافته در هر دو زوج است . برای ایجاد و حفظ روابط صمیمانه کسب مهارت های اساسی مانند خود افشایی ،درک و پذیرش همدلانه ،گوش دادن فعال و مهارت های مدیریت تعارض ضروری است .

مواردمطالعاتیcantee-borders تأیید کرد که این مشخصه ها برای رهبری خدمتگزار ضروری تلقی می‎شود:

• • گوش دادن : رهبران خدمتگزار به طورشفاف، تمایل یک گروه را با گوش دادن به آنچه گفته می شود درک می‌کنند.

• • همدردی : رهبران خدمتگزار تمام تلاش خود را می‌کنند تا برروی دیگران درک داشته و بروی خواسته‎های آن ها تأکید کنند.

• • هوشیاری وآگاهی : رهبران خدمتگزار به جای مرجعیت موقعیتی به تعقیب موارد ضروری در تصمیم گیری درون یک سازمان اتکا می‌کنند.

• • مفهومی سازی کردن : رهبران خدمتگزار به دنبال تقویت توانایی‌های خود برای تحقق بخشیدن به رویاها می‌باشند.

• • بینش و پیش‌بینی : رهبران خدمتگزار دارای توانایی خاصی برای پیش‌بینی نتایج احتمالی یک موقعیت درآینده می‌باشند.

• • تعهداتی برای رشد مردم : رهبران خدمتگزار عمیقا متعهد به رشد فردی، روحی وحرفه ای هریک از افراد درون مؤسسه‌ می‌باشند.

• ساختن اجتماع : رهبران خدمتگزار به دنبال شناسایی روش های ساختن جامعه دربین آنهایی که درون یک موقعیت ارائه شده قرار دارند، هستند. (۲۰۰۴,Winston).

۲-۷٫ ویژگی های عملیاتی

الف- ایجاد چشم انداز: یکی از ویژگی های اصلی رهبر خدمتگزار ایجاد یک چشم انداز الهام بخش و استراتژیک برای سازمان است.

ب- درست کاری ‌و کمال جویی: درست کاری، بیشتر با صادق بودن وراست گویی ارتباط دارد ‌و کمال جویی تبعیت از کدهای عمومی اخلاقی را منعکس می‌کند.

پ-اعتماد: اعتماد، به واسطه تعامل مستقیم رهبر با پیروان به وجود می‌آید. درغیاب اعتماد، ترس سازمان را فرامی گیرد ومانع بهره وری می شود. رهبران به منظور ایجاد اعتماد باید کمال جو و درست کار باشند.

ت- خدمت رسانی- دردرجه نخست و مقدم ترازهرکاری، یک رهبر خوب به دیگران خدمت می‌کند. انگیزه اساسی و بنیادین برای رهبری باید علاقه مندی به خدمت رسانی باشد.

ث- الگوسازی: رهبران از طریق انجام برخی از اقدامات و نمونه ها، مدل رفتاری خود را در معرض دید پیروان قرار می‌دهند.

ج- پیشگامی: رهبران، لازم است که در ریسک پذیری، ایجاد روش ها ومسیرهای جدید، به کارگیری رویکردهای جدید نسبت به مسائل قدیمی پیش گام باشند.

چ – قدردانی از دیگران: رهبران خدمتگزار به صورت آشکار و قابل مشاهده از پیروان خود قدردانی می‎کنند، به آن ها ارزش می‌دهند، آن ها را ترغیب می کننندو به آن ها توجه دارند. آن ها از موفقیت دیگران لذت می‌برند.

ح- توان مندسازی: رهبران خدمتگزار، توان رهبری خود را از طریق توانمند ساختن افراد برای هدایت، چندین برابر می‌کنند. توان مندسای برکارتیمی تأکید می‌کند. (یوسفی سعیدآبادی و سایرین، ۱۳۸۹)

۲-۸ . ویژگی های مکمل

الف- ارتباطات: بسیاری از محققان معتقدند که اثربخشی کل رهبری بستگی به توسعه کافی مهارت های ارتباطی میان رهبر و پیروان داد.

ب- اعتبار( مقبولیت): رهبران دارای اعتبار عادات، ارزش ها، خصیصه ها و شایستگی هایی هستند که از طریق آن ها می‌توانند اعتماد و تعهد پیروان را نسبت به خود جلب کنند.

پ – صلاحیت : صلاحیت به وضعیتی اطلاق می شود که رهبر به خوبی واجد شرایط رهبی باشد و دارای دامنه وسیعی از دانش، مهارت هاو توانایی ها باشد.

ت- پیش کاری: پیش کاربودن این معنی را دارد که هم رهبران و هم پیروان باید در پیش کاربودن توانمند شوند.

ث- پیدایی: پیدایی شامل حضور درمحافل عمومی، رفتار و تعاملات قابل مشاهده رهبربا پیروان است.

ج – نفوذ ‌و متقاعد سازی: عنصرمهم نفوذ در فرایند رهبری است به نظر گرین لیف متقاعد سازی مهارت بحرانی رهبری خدمتگزاراست.

چ-شنود مؤثر: رهبران از شنود مؤثر بهره می‌برند، زیرا آن ها هم چنان که می شنوند یاد هم می گیرند.

ح – تشویق و ترغیب : علاوه برقدردانی از پیروان، رهبران خدمتگزار افرادی را که هدایت می‌کنند باور دارند و آن ها را تشویق می‌کنند. رهبران خدمتگزار تشویق کننده، برقرارکننده ارتباط و دلگرم کننده پیروان هستند.

خ- تعلیم: نقش رهبری، یادگیری وسپس تعلیم اصول و ارزش ها به پیروان است. طوری که آن ها بتوانند خود را هدایت کنند.

د- تفویض اختیار: تفویض اختیار عبارت است از ترغیب پیروان به دردست گرفتن مسئولیت خودشان. (یوسفی سعیدآبادی و سایرین، ۱۳۸۹)

نوشته های رابرت گرین لیف ده ویژگی برای رهبران خدمتگزار ارائه می‌کند:

1. گوش دادن ۲- همدلی ۳- بهبود بخشی ۴- آگاهی ۵- تشویق و ترغیب ۶- مفهوم سازی ۷- آینده نگری و دوراندیشی ۸- خادمیت ۹- تعهد به رشد افراد ۱۰- ایجاد گروه.

هرچند که اسپیرز بیان می‌کند که این ده ویژگی رهبری خدمتگزار جامع و کامل هستند ولی نویسندگان بعدی ویژگی های دیگری را شناسایی کرده‌اند که ادبیات کلی حداقل ۲۰ ویژگی قابل تمیز از رهبری خدمتگزار ارائه می‌دهد که این ۲۰ ویژگی ۱۰ ویژگی گرین لیف را به نوعی پوشش می هدکه بعضی از آن ها مثل خادمیت، تشویق و ترغیب و غیره درلیست هست ولی بعضی دیگر در طبقه وسیعتر ترکیب شده است مثلا مفهوم سازی و دوراندیشی در طبقه چشم انداز قرار گرفته اند. (اسپیرز، ۱۹۹۸)

جدول ۲-۱٫ ویژگی های رهبری خدمتگزار(۲۰۰۴(Stone et al,

ویژگی‌های لازم

ویژگی‌های ملزوم

1. چشم انداز

۱-ارتباط

1. اعتماد

۲-اعتبار

1. خدمت رسانی

۳-قابلیت

1. الگوسازی

۴-خادمیت

1. پیش قدمی

۵-نفوذ

1. قدردانی از دیگران

۶-متقاعدسازی

1. توانمندسازی

۷-گوش دادن

1. راستگویی

۸-حضور وقابل دسترس بودن

1. تشخیص ‌و صداقت

۹-یاددهندگی

۱۰-تفویض اختیار

۱۱-حمایت وقوت قلب

ویژگی‌های لازم شامل ویژگی‌ها و خصوصیات متمایز و کیفیتهای عملی است که به رهبران تعلق دارد ‌و ازطریق رفتارهای بخصوص درمحیط کار مشاهده می‌گردد. ویژگی‌های لازم رهبری خدمتگزار شامل خصوصیات مؤثر و اثربخشی آن ها‌ است، هرچند که ویژگی‌های لازم از هم مجزا هستند ولی باهم درارتباطند و دربیشتر موارد این ویژگی‌ها به طورمتقابل درهم اثر می‌گذارند.

ویژگی‌های ملزوم رهبری خدمتگزارمکمل و فزون بخشی ویژگی‌های لازم هستند و آن ها ماهیتا ویژگی‌های ثانویه نیستند بلکه مکمل یکدیگرند. و دربعضی موارد پیش نیازهایی برای رهبری خدمتگزار اثربخش محسوب می‌گردند. . (Russel and Stone,2002)

۲-۹٫ مدل ویژگی های رهبری خدمتگزار

سبک رهبری خدمتگزار می‌تواند بسیاری از مشکلاتی را که سازمان های قرن بیست و یکم با آن روبرو هستند را حل وفصل کنند. در سبک رهبری خدمتگزار، به جای آن که پیروان به رهبر خدمت کنند، رهبران از طریق ایجاد مهارت ‌در کارکنان، از بین بردن مشکلات و موانع، تشویق به خلاقیت و نوآوری و ایجاد توانمندی ‌در کارکنان به آن ها خدمت می‌کنند.